YJ Dailynews - шаблон joomla Книги

ووتار (40)

15
تشرینی یەکەم

دڵشاد مستەفا وەسانی

ئەجێندای چەندان بەرژەوەندی هەن، دەیانەوێت قسەیان لەبارەی ئازادكردنی مووسڵەوە هەبێت و بەشدار بن. لەبەرئەوەی لە عێراقدا دەستوور وەلانراوە و دەوڵەت نەبووه‌تە دەوڵەتی هەموو پێكهاتە نەتەوەیی و ئایینی و مەزهەبییەكان، بواری زیاتر بۆ هاتنەپێشەوەی بەرژەوەندیی هێزە ئیقلیمییەكان رەخساوە، وەك ئێران و توركیا و دەوڵەتانی كەنداو، بەتایبەتیش سعوودیە، لە سەرووی هەموو ئەو هێزە ئیقلیمییانەشەوە، هێزە گەورەكانی جیهان هەن، بەتایبەتیش ئەمەریكا و رووسیا و ئەورووپاییەكان. لە نێوخۆی عێراقیشدا بەرژەوەندییەك بەناوی گەلی عێراقەوە نەماوە، بەڵكو بەرژەوەندیی پێكهاتەكان هەیە، سێ پێكهاتەی سەرەكی(كورد و شیعە و سوننە) كە هەرسێ سەرۆكایەتییەكەی عێراقیان  بەسەردا دابەش كراوە، لەگەڵ پێكهاتە ئایینی و نەتەوەییەكانی وەك كلد ئاشوور سریان، كوردی ئێزدی و شەبەك و توركمانی سوننە و شیعە و ئەوانی دی.

 

كەواتە لەناو عێراقدا چەندان بەرژەوەندی هەن، هەموو ئەو بەرژەوەندییانەش بە بەرژەوەندیی هێزە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكانەوە گرێدراون، گەورەترین ناكۆكی كە لەگەڵ نزیكبوونەوە لە سەعاتی سفر قووڵتر دەبێتەوە، ناكۆكیی سوننە و شیعەیە، سوننەكان هەموو جووڵەیەكی بەغدا بۆ گرتنەوەی مووسڵ لە بەرژەوندیی شیعەدا دەبینن، بۆیە ترسێكی زۆریان بەتایبەتی لە بەشداریكردنی حەشدی شەعبی هەیە، لەولایشەوە توركیا هێزی لە نزیك مووسڵ هەیە و پێ لەسەر بەشداریكردنی شەڕی گرتنەوەی مووسڵ دادەگرێت، ئەمەش شیعەكانی توڕە كردووە، سەرۆكی عەسائیبی ئەهلی حەق كە پێكهاتەیەكی حەشدی شەعبییە، وەڵامی توركیا و سوننەكانی بەوە دایەوە كە ئەوان دەچن لە مووسڵ تۆڵەی ئیمام حوسێن دەكەنەوە.
ئەمەریكا رایگەیاندووە كە عێراق بڕیار لەسەر هەر هێزێك بۆ بەشداریی شەڕی مووسڵ دەدات، هەروەها ئەوەشی راگەیاندووە كە توركیا لە هاوپەیمانیی شەڕی داعش نییە و پەكەكەش بەشداری ئەو ئۆپەراسیۆنە ناكات. دەبەریه‌كڕاچوونی بەرژەوەندییەكان، جۆرێك لە ئاڵۆزیی دروست كردووە، كورد كە هێزی پێشمەرگەی هەیە و لەسەر زەویدا هێزێكی بەوەجە، ئایا لە نێو ئەو هەموو ئەجێندا و دەبەریه‌كڕاچوونه‌ی بەرژەوەندییەكاندا، لە كوێدا خۆی دەبینێتەوە؟ ئەوەی كورد لە ڕێی هەموو ئەو دیدارانەی سەرۆك بارزانی لەگەڵ شاندی هاوپەیمانان و عێراقی و هێزە ئیقلیمییەكاندا باسی كردووە، قۆناغی دوای داعشە، بۆیە هەموو رێككەوتنەكانی هەرێم و عێراق بە سەرپەرشتیی ئەمەریكاییەكان بۆ قۆناغی دوای نەمانی داعشە لە ناوچەكەدا، لە هەموویشی گرینگتر ئەوەیە لەسەر بنەمای واقیعێكی نوێ مامەڵە بكرێ، ئەگەر بەپێی بەشداریی هێزیش بێت، كورد بەشدارێكی كارایە، كەواتە بەو پێوەرە بێت، نابێت كێكەكەمان بەرنەكەوێت، بەڵام لە عێراقیشدا رێزنەگرتن لە ئیمزا و پەشیمان بوونەوە كولتوورێكە!

29
ئەیلول

 

 

فارس قادر فەقێ عەولا*

ئەم دەستەواژەیەم لە شاشەی كەناڵی رووداو لە بەرواری 9/9/2016 بەرچاوكەوت، گوایە ئەمە قسەی بەڕێز نەوشیروان مستەفایە، بەراستی قسەیەكی جوانە و دەستخۆشی لێدەكەم، هەر واشە، مرۆڤ ئەگەر نەیتوانی بەرگری لە مافەكانی خۆی بكات، كەواتە هیچی بۆ خانەوادە و بگرە بۆ نیشتمانەكەشی پێ ناكرێت و دەتوانین بڵێین هیچی بۆ مافخوراو و لێقەوماوێكیش پێناكرێت. تا ئێرە من زۆر لەگەڵ قسەكانی بەڕێزیاندام، بەڵام پرسیارێك هەیە، ئایا جەنابیشیان هەر وەك من و كەسانی تر بەو مێشكە ساردە وەریانگرتووە، یان مەبەستی شتێكی ترە؟ ئەمەش ئینشائەلڵا وا نییە، تەنها مەبەست لەو دەستەواژەیە هەر هێندەیە و بەس! بەڵام ئەگەر بمبوورێت و لێم قبووڵبكات وای بە باشدەزانم قسەكانی بگۆڕێت و هەروەك بارزانیی نەمر فەرموویەتی: نە غەدر لە كەس دەكەین و نە غەدریش لە كەس قبووڵ دەكەین. من بە نەوشیروان مستەفا دەڵێم گەر مەبەستی وایە؟ دەڵێم بەشەكەی تریش كە مافی خەڵكە لە بیرمەكە، بەڵێ دەستخۆش و لێمەگەڕێ كەسیش مافت بخوات.
ئەمەش شتێكی سروشتییە مرۆڤ دەبێت هۆشیار بێت بۆ پاراستنی مافەكانی خۆی و مافی كەسیش نەخوات، ئەمەشیان زەروورە، وایە قسەیەكی رەوایە پێغەمبەری ئیسلامیش محەممەد (د.خ) فەرموویەتی (لا یۆمن أحدكم حتی یحب ڵاخیه ما یحب لنفسه) كەواتە كەستان ئیماندار نابن تا ئەوەی پێتانخۆشە بۆ خۆتان و هەمان شتیشتان پێ خۆش نەبێت بۆ براكانتان، كەواتە گەر خۆت مافی خۆت ویست و ئینكاری بەرامبەرەكەی خۆت كرد لە موسڵماندا تۆ ئیماندارنی گەر ئیمانداریش نەبووی دەچیتە خانەی دژە ئیمان، كەواتە بێدین و مونافق. بۆیە خۆزگە دەخوازم بەرێزت و هەموو سیاسەتمەدار و رووناكبیر و شرۆڤەوان و سەركردە و برا گەورە و دەمراستەكان، كاتی خوێندنەوەی ئایەتەكان ئایەتەكانیان وەك خۆی بە تەواوی دەخوێندەوە وەك خوای گەورە دەفەرمووێ (لا تقربوا الصلاە) مانایەكی زۆر پێچەوانە دەدات كە پێچەوانەی مەبەستەكەیە، گەر بەشی دووەم و تەواوكەرەكەی نەخوێنییەوە كە دەفەرمووێ‌ (وأنتم سكاری) كەواتە ئایەتە بە ماناو بە سوود و بە نرخەكە، دەبێ هەمووی بخوێندرێتەوە و شەرم نەكەین و خیانەت لەگەڵ خوا نەكەین دەبێ بڵێین (ولا تقربوا الصلاە وانتم سكاری).
ئەمە لە لایەك لە لایەكی تر دەبێ بڵێین ئایەتێكی تریش هەیە لەگەڵ تێپەڕینی كات ئەم ئایتەی لادا بە یەكجاری تەواو مەجالی شیكردنەوەی نەدا كە دەفەرمووێ‌ (حرمە اللە الخمرە) كەواتە تەواو حەرامە بە هەموو شێوەێك وانتم سكاری نەما. منیش پێموایە ئێمە كە دەڵێین لە كەس قبووڵ ناكەین، رەنگە وەك تهدید بخوێندرێتەوە، رەنگە بۆ ئەمرۆی كورد جوان نەبێت، ناشرین بێت گەر بیكەین (لە كەس قبووڵ نەكەین مافەكانمان زەوت بكات و مافی كەسیش زەوت ناكەین) بەراستی جوانترە و جەنابیشت جوانتر دەبیت،  بۆیە دەڵێم ئومێد دەخوازم هیچ مەبەستێكت نەبێ‌ت لە تەواونەكردنی بەشی دووەم، هیوادارم دڵت وابێ‌ تەنها لەسەر زمان لە بیر كرابێت.
ئەم نموونەیەم هەر بۆ بە بیرهێنانەوە بوو، چونكە قورئان لە واقیعدا جوانە، گەر بە ناشیرینی نەیخوێنیتەوە، هەموو گرفتەكانی چارەسەر كردووە، منیش مەبەستموایە، ماموستایانی بەرێزی ئاینی ئیسلام و زانایانی بواری ئایینی، دەتوانن جوانییەكەی نیشانبدەن و هەندێ‌جار نەزان و نەفامەكان دەتوانن لەگەڵ داوای لێبووردن لە خوای خۆم ناشیرینی بكەن هەرچەندە قورئان بە كەس ناشیرین نابێت كە لەگەڵ ئەوەی زۆر بێ روحم ئایەتەكان بە پێچەوانە و بە كەموكوڕی دەخوێننەوە، بۆ كەسانی ساویلكە و بێ ئاگا و نەخوێندەوار، بۆیە بە هەڵە خوێندنەوەی وانەی كوردایەتی و نیشتمانپەروەری باش نییە، گەر بە قەدەر غەدركردنی نەبێت لە قورئان پێموایە هیچی كەمتر نییە، چونكە غەدرە لە كۆمەڵگە، بۆیە بە باشی نازانم هەموو سات و كاتێك بە تایبەتی بۆ كاتی ئێستامان وەك كەموكوڕی لە خوێندەنەوەی ئایەتەكە دەیبینم لەبەر ئەوە پێت دەڵێم هیوادارم مەبەستت خێر بێت و هەرچەندە دەبا زووتربا، بەڵام هەر باشە بگەڕێیتەوە بۆ قسەی خێر، ئەگەرچی بەر لە جەنابیشت پارتی و بارزانی گوتویانە (نە غەدر لە كەس دەكەین و نە غەدریش لە كەس قبووڵ دەكەین) گەر سەیر بكەین پێش جەنابت پێشتر گوتوویانە و لەوەش زیاتر و گرنگتر لە گوتن جوانتر و باشتر بە عەدالەت تر گوتراوە، بەشی یەكەمی قسەكان پارتی دەڵێ (غەدر لە كەس ناكەین) لە بەشی دووەمی دەڵێ (لە كەس قبووڵ ناكەین) ئەمەش حیكمەتی خۆی هەیە، چونكە ئەوەی غەدر لە خەڵك بكات نە بۆ خۆی نە بۆ كەس هیچی پێ ناكرێت، بە تەئكید دیفاعیشی پێ لە خۆی ناكرێ‌ جا هیوادارم لەناو دڵەوە هەمووی قبووڵ بكەیت، بڕوا بكە هەردوو لای بابەتەكە قبووڵ بكەیت پێموایە (پێت دەڵێم هیچ شتێك نامینێت لەو وڵاتەدا پێی بڵێن كێشە یان گرفت) تۆش تاكێكی جوانتر دەبیت بە جوانی تۆش هەموومان جوانتر دەبین، چونكە كورد وەك جەستەیەكە، گەر بەشێكی نەخۆش بێت، هەمووی نەخۆشە، هیوادارم نەخۆشیمان نەمینێت، عەرەب گوتەنی (العقل السلیم فی الجسم السلیم) كەواتە (عەقلی ساغ لە لاشەی ساغە) هیوادارم جەنابیشتان وەك جەستەی مرۆڤ تەماشای بابەتەكە بكەیت، جلی جوان لاشەی نەخوش عیلاج ناكات، با جل و جەستەمان وەك یەك جوان بكەین، چیتر دەست غەلەتی خۆمان نەدەین, دەتوانین خەڵك فریوبدەین، بەس گرنگ ئەوەیە لە ناخەوە بڕوا بە خۆمان بكەین (خۆمان بڕوامان بە قسەی خۆمان نەبێت چۆن خەڵك بڕوامان پێدەكات) با دڵەكان خاوێن بكەینەوە، مافی خۆمان و مافی كەسانی تریش بدەین، دڵنابە لە كۆتاییدا هەر راستی سەردەكەوێت، گەمەی سیاسی و نا تەندروست لەگەڵ زەمەن تەواو دەبێت، زۆرمان بینیوە، ئەوەی ماوەش دەی بینین لە كۆتاییدا نەمری و سەربەرزی بۆ شەهیدان و بۆ راستی و راستگۆیی و برایەتی.
ببوورن لە كاتی تەواوبوونی نووسینی ئەم بابەتەم، برادەرێكم هاتە لام، پرسیاری كرد، ویستی بزانێ چیم نووسیوە كە بۆم خوێندەوە گوتی: مەبەستی بەرێز (نەوشیروان موستەفایە) پێموایە لەگەڵ بەغدایە؟ گوتم: نازانم! رەنگە وابێت! بەڵام مەبەست هەر كێ‌ بێت لە بابەتەكە ناگۆڕێت، خۆ ئێمە راستە غەدر لە بەغدا قبووڵ ناكەین، بەڵام گەر مەبەست بەغداش بێت نابێت ئێمەش غەدر لەوان بكەین، بە هەرحاڵ مەبەست هەر كێ‌ بێت گرنگ نییە، هەر كەسێك دەتوانێ بە شێوازێك لێكی بداتەوە، ئومێدەوارم وا بیر بكەینەوە، نە غەدر لە كەس بكەین و نە لە كەسیش قبوول بكەین، جا ئەو كەسە هەر كێ بێت. هەروەها ئەم گفتوگۆیە شتێكی تری هێنا خەیاڵم، كاتی خۆی قوتابی بووم لە زانكۆی (مستنسریە) لە بەغدا، چەند برادەرێكی كوردم هەبوو، بە یەكەوە دادەنیشتین لە نادی كولیج دوو برادەر زۆر لە یەكتر نزیكبوون، یەكێكیان عەرەبی دەزانی ئەوەی تر هیچی نەدەزانی، لەكاتی داواكردنی هەر شتێك ئەوەی عەرەبی نەدەزانی تەماشای دەوی ئەوەی تری دەكرد، چی داوا بكردبا، وەك ئەو داوای دەكرد گەر بیگوتوبا (شای) دەی گوت (انی هم شای) گەر بیگوتوبا شەربت دەی گوت (انی هم شربت) خۆ نەزانینی عەرەبی عەیب و شورەیی نییە، وا باشترە تا تووشی  هەڵە نەبین، لە زمان بڵێین وەك فلان گووتی باشترە تا بە كەم و كوڕی نەیڵێین و ئەگەر وەك ئەویش حەزناكەین دڵمان بۆی ناچێ و مەعیدەمان قبوولی ناكات، با بۆ نەزانینی عەرەبی دڵی خۆمان نەگوشین و مەعیدەشمان ئازار نەدەین، دەكرێت بە ئیشارەت داوا و مەبەست و خواستەكانی دڵ لە موقابیلەكەمانی بكەین یان لێبگەڕێین ئەوانەی لەم كارە دەزانن ئەم كارەمان بۆ بكەن كە دڵ و گەدە و ژیانمان خۆشدەكەن و دەپارێزن.
بۆ دڵنیابوون (مەبەستیشم لە زانینی عەرەبی مانای ئەوە نییە برادەرایەتی (نوری مالكی) بكەن، بیبەین بۆ هەڵەبجە بڵێین قوربان تۆ كە مەعاشی ئێمەت بڕی، شایەنی رێزی و لەسەر گۆڕی شەهیدانی هەڵەبجە پاداشتت دەدینەوە، بۆ ئەوەشم نییە كۆنە رەفیق بەعسی (حەنان فەتلاوی) لە كوردستان دەعوەت بكەین و بڵێین فەرموو نەسیحەتمان بكە، یان نامە بنێرین بۆ عەبادی و بڵێین (نەوتی كەركووك راگرە) عەرەبی زانین تەنها بۆ ئەوە باشە ئاگادار بین بە عەرەبی غەدرمان لێ نەكەن، چونكە ئەوانەی دۆستی ئێوەن بەر لە كورد غەدریان لە عەرەب كردووە، بە هەر زمانێك قسەیان لەگەڵ بكەن یەك ئەنجام بە دەست دێنین ئەویش ژێردەستەیی و نۆكەرییە. هیوادارم قسەی برادەرەكەم راست بێت، ئیوەش لەگەڵ ئەوانتان بێت كە دەڵێیت غەدر لە كەس قبووڵ ناكەین، بەڵام دووبارە دەیڵێمەوە تكایە خوانەخواستە گەر بوون بە دەسەڵاتدار، ئێوەش غەدر لە وان مەكەن و لە میللەتی خۆشتان مەكەن.

* ئەندامی ئەنجوومەنی سەركردایەتی پارێزگەی هەولێری (پ.د.ك)

 

 

27
ئەیلول

 

 

فارس قادر فەقێ عەولا
لەم یەك دوو هەفتەیەدا لێرە و لەوێ گوێبیست دەبین گوایە مقۆمقۆیەك هەیە وا دەبێ و وا دەكرێت و وای لێدێت، دیارە هەروەك مەسەلەكە گوتەنی (هیچ دوكەڵێك بێ ئاگر نییە) دیارە ئەم ئاگرەی دانراوە دایبگیرسێنن ئاگركەرەكان سەری فتیلەكە و شوێن و سەرچاوەكەی دیارە، دەكرێت بڵێین هەمان شوێنی پێشترن كە سەرچاوەی ئاگرە خۆسووتێنەكان بوونە، بە داخەوە كە دەڵێم ئەویش لە سنووری (زۆنی سەوزە) یان ناوچەی سەوزە. دیارە قینلەدڵان وەك ماری سڕ چاوەڕوانی دەرفەتێكن وەك چۆن مار بە تیشكی خۆر بە جوڵە دەكەوێت و خۆی كەشفدەكات و ژەهری خۆی دەڕێژێت، ئەم قینلەدڵانەش، دیارە هەمووكات لە كەمیندان و هەر كەسێ بڵێت سەرم دێشێت، تۆزێك هیلاكم، لێی دێنە دەست و خۆیان دەكەن بە خاوەنی و دەڵێن وا دەمرێت، رێگای گۆڕستان بە خەڵك و میللەت نیشاندەدەن.
هەروەك پیشەیان دیارە ئەم جارەشیان دەیانەوێت داوا و داخوازییە رەواكانی مامۆستایانی بەڕێز و شەقام بەلاڕێدا ببەن، دیارە هەر لە ئێستاوە باسی دەكەن و كاریان بۆ كردووە كە چۆن دەیسوتێنن و چۆن تێكیدەدەن. هەروەك پێشتر لە خۆپیشاندانی هێمنانە بۆ سووتاندنی بارەگەكانی پارتی دوای هەوڵدان بۆ گواستنەوەی فەوزا و گێرەشێوێنی بۆ بەردەم پەرلەمان لە هەولێر و دواتریش هەوڵی كودەتاكردن لە ناوپەرلەمان هەنگاو بە هەنگاو، گەر بێنینیەوە یادی خۆمان تا وایان لێهات داواكاری جەماوەریان شێواند و رێڕەوی داوا رەواكانییان گۆڕی بۆ مەرامی گلاوی خۆیان.
ئەوە بوو دڵسۆزان و خاوەن پەیامانی ئەم بیرۆكە كە لە جەماوەرە بێلایەن و دڵسۆزەكان بوون. بە ناچاری گەڕانەوە دواوە بۆ ئەوەی خوێنڕشتن لە ناوچەكانی تری كوردستان نەگرێتەوە، زۆر بە دڵسۆزی و گیانێكی نیشتیمانپەروەرانە گۆڕەپانەكەیان چۆلكرد كە تەنیا داخ لە دڵ و بازرگانەكانی جەنگ و كاوڵكارەكان بە تەنیا مانەوە كە دواتر ئەوانیش ناچاربوون بگەڕێنەوە مۆڵگە تاریك و بارەگە ترسناكەكانیان بە شەرمەزاری و خۆبزركردن و چوونە دەرەوە لە وڵات بە بیانووی نەخۆشی و هۆكاری جۆراوجۆر.
ئەوەی من ئێستا دەیبینم هەمان دەرهێنەر و هەمان سیناریۆكار دووپات و سێ پاتی دەكاتەوە و دەیەوێت ئەمجارەش سەر لە میللەت و مامۆستایان بشێوێنن. مامۆستایان و قوتابیان چین و توێژێكی شەرەفمەندی ئەم كۆمەڵگایەن كە تاوانە بۆ مەرامی گلاوی بازرگانە سیاسییەكان كاریان پێبكرێت و سەریان لێ بشێوێندرێت و داوا رەواكانیان لەكەداربكرێت، چونكە داواكاریان رەوایە و پیرۆزە، بەڵام گرەنتی چییە ئەم دڵڕەشانە لە رێڕەوی خۆیان لایان نەدەن بۆ مەرامی خۆیان بە كاریان نەهێنن، چونكە ئەم دڵڕەشانە بە هەردوو شێوە لە كۆتاییدا گاڵتەی خۆیان بە مامۆستایان دەكەن، چ بە كردن یان نەكردن، لای ئەوان گرنگ ئەوەیە لێیان تێكبدەن و لێنەگەڕێن پەیامەكەیان بگەیەنن. بۆیە دەڵێم بەڕێزینە منیش وەك مامۆستایەك كە رۆژێك لە رۆژان ئەم پیشە شەرەفمەندیەم هەبووە، دەبێ زۆر حەزەربین و چیتر هزرگەندەڵەكان بۆ مەرامی گلاوی خۆیان بە كارمان نەهێنن، چونكە ئێمە تەجروبەمان لەگەڵ ئەم زاتانە هەیە، تكایە بەرهەم و شەونخوونی و برسیەتی و هیلاكی خۆتان مەكەن بە دیاری بۆ ئەم قینلەدڵانە، دوایی كە لە دەستدەرچوو هەموومان دۆڕاو دەبین بەر لە هەموو كەس مامۆستا و كرێكار و پێشمەرگە و دایكە شەهید و كاسبكار و رەش و رووت ماڵوێران دەبن، بەر لە هەموو كەس خاوەن ماڵ، ماڵوێران دەبێت، ئەم برادەرانەی میوانن لێی دەردەچن وەك پیشەی هەمیشەییان كە لێشیان تێكداین دەچنە ئەوپەڕی سنوور و پێمان پێدەكەنن.
بۆیە دەڵێم تا پێمان پێنەكەنیون با ئێمە بیانگریێنین و سەری فتیلەكە بگرین با ئاگرەكە دانەگیرسێنین، با هەموو سەری مارەكە پان بكەینەوە و داوای مافی مامۆستایانیش بەبێ شەرمی بكەین. ئێمە بە هێمنییەوە جوانین با بە هێمنیش بێینە سەر شەقام، بەڵام گەر گرەنتی ئەوەمان نەبوو هێمن دەبین بەهۆی قینلەدڵ و (تابووری پێنجەم) دەبێ لە سەری راوەستین، ئەم میللەتە توانای هیچ كارەساتێكی تری نەماوە، گەر نەتوانین برینەكان ساڕێژ و چارەسەربكەین با برینی تر دروست نەكەین. چونكە مامۆستا هەر گەورە و رابەر بووە، ئەم وڵاتەش بە خوێنی پێشمەرگە پارێزراوە و بە خامەی مامۆستایانیش نەخش و نیگار كراوە و بە بازووی پالە و كرێكاران بنیاتنراوە، بە حیكمەتی بیرمەند و هۆشمەند و پیاوە زیرەكەكان راگیراوە، با ئاگاداربین ئەم ئەزموونە تەسلیمی دەستی خۆفرۆش و مێژوو رەشەكان نەكەین، با دەست لە ناو دەست هەموومان بە پێشڕەوی مامۆستایان چاكسازی بكەین و داوای مافی هەموو تاكێك بكەین لە سەرووی هەموویانەوە رابەرانی زانست و مامۆستایانی بەڕێز، بەڵام لەگەڵیشیدا پارێزەری دەستكەوتەكان بین و با لە پەنای مامۆستایان دەستكەوتەكان نەدۆڕێنین و دڵی دوژمنان و ئەم قینلەدڵانە خۆش نەكەین.
ئەندامی ئەنجوومەنی سەركردایەتی پارێزگای هەولێری پارتی

28
ئاب

 

فارس قادر فەقێ عەولا*

بیرۆكەی ئەو نووسینەم لەوەوە بۆ هات بە یادكردنەوەی مامۆستایەكی خۆم لە سەرەتای ساڵانی هەشتاكان لە ئامادەیی كوردستانی شاری هەولێر كە باسی عەدەلەت و دادپەروەری بۆ كردین لە سەر ئاستی جیهانی , رۆژێكیان باسی UN ی بۆ كردین لە ناو باسەكەدا وەك نوكتەیەك بابەتێكی بۆ گێڕاینەوەو گوتی: گوایە وابڕیار بووە كورتە باڵاكانی جیهان سەرژمێریان بۆ بكرێت لە UN بە مەبەستی هاوكاری كردن و دابین كردنی مافەكانیان، دیارە بۆ ئەم مەبەستە لیژنەیەك پێكهاتووەو دۆسیەیان بۆ دروستكردوون لە UN گوایە لە سەر فایلەكەیان نووسرابوو (أحسوا الاقزامە). واتە سەرژمێری كورتەباڵاكان بكرێت، زۆر بە داخەوە ئەم چینە هەژار و بێ كەسانە دیارە كەس نەبووە بەدواداچوون بۆ كارەكانیان بكات و ساڵانێك فایلەكەیان لە سەر مێز و رەفەكانی UN بە جێماوە و تۆزی لەسەر نیشتووەو تا وای لێهاتووە شێوازی نووسینەكە گۆڕاوە و لە بێ شەنسی ئەم برا بەڕێزانە دیارە مێشێك لە سەر وشەی "أحسوا" نیشتووە و وشەكەی كردووە بە "أخسوا" واتە ماناو مەبەستی بڕیار و داواكاریەكان گۆڕاون كە مەبەستێكی مرۆڤانە و بووە بە بڕیارێكی ناتەندروست و نا واقیعی و دژە مرۆڤایەتی! لێرەدا مەبەستم ئەوەیە زۆر شت هەن لە تەئخیركردن و زۆر گوتن و زۆر دەست كردن و لیژنە و لیژنەكاری و گواستنەوە لەو مێز بۆ ئەو مێز ئەگەر گۆڕانیش بە سەر بڕیارەكەدا نەیەت و بزریش نەكرێ رەنگە وەك مەسەلەی ئەو مێشە بە دانانی یەك خاڵ لە سەر یەك پیت وەك "ح" كە كرا بە "خ" رەنگە كارەساتی لێ بكەوێتەوە. 
بۆیە ویستم بڵێم ئێمە زۆر لەمێژەو زەمەنێكە كە دروشمی دادپەروەری كۆمەڵایەتیمان هەڵگرتووە قەناعەتی تەواومان هەیە 100% كە خاوەنی ئەو دروشمە رێزدار "سەرۆك بارزانی"ـە و رێبازە پیرۆزەكەیەی بەڕێزیانە دڵسۆز و راستگۆن بەرامبەر بەو دروشمە گومانیشم نییە كە كاریان بۆ كردووەو بەردەوامیش كاری بۆ دەكەن، بەڵام داخی من و ترسی من ئەوەیە كە دادەبەزینە خوارەوە بەهۆی دواكەوتن و شێواندنی بڕیارەكە وەك ئەو مەسەلەیەیە كە باسمان كرد رەنگە گەر گۆڕان بەسەر نووسینەكەشدا نەیەت گۆڕان بە سەر مەبەست و نیازەكەدا بێت، یان تەنها بۆ بەرچاوی جەنابیان و بۆ چەواشەكردنی خەڵك دروشمەكە بكەن بە مانشێتی رۆژنامە و باسەكان و وتار و باسی كۆڕ و كۆبوونەوەكان بۆیە من ئەو بابەتە زۆر بە گرنگ دەزانم و ئەولەویاتی كارەكانمان بەر لە هەموو شتێك دەبێت ببێت بە "عەدالەتی كۆمەڵایەتی" چونكە گەر یەكسانی نەبوو عەدالەت نەبوو هەموو پێوەرەكانی ژیان تێكدەچێ نە بە مەتر دەگوترێ‌ 100 سم نە بە كیلۆ دەگوترێ 1000 غرام ئەو كاتە رەنگی رەش و سپیش رەنگە تێكەڵاو بكرێ، كە وای لێهات كوڕیش بە باوك دەڵێ من باوكتم، مناڵیش دەڵێ من سەرۆكم، وای لێ دێ ئاماژەكان و ئاڕاستەكان بەرەو پێچەوانە و فەوزاو غەدر دەچن، مرۆڤی نەخۆش و ناتەندروست دەبن بە دەمڕاست و بڕیاردەر، لە هەمووشی زیاتر بێ بڕوایی لە ناو ناخی تاك دروست دەبێ. كەواتە دەتوانین بڵێین ژیان دەبێت بە دارستان و لە ئەنجامدا دوو چین دروست دەبن، چینێكی زاڵم و چینێكی مەزڵوم! ئەو كاتە بابەتە ناتەندروستەكان زۆر دەبن و لەناو چوارچێوەی مەعقولیەت دەردەچن و لایەنی شەڕ و زوڵم دەبن بە خاوەنی "دەسەڵات , بڕیار , سامان بەدەست و حاكم و... هتد" بە كورتی تەحەكوم بە ژیان دەكەن! لایەنی دووەمیش دەبن بە "بەندە , بەرهەڵستكار , سووتەمەنی و... هتد". 
بۆیە زۆر گرنگە لە هەموو ئاستێك پێداچوونەوە هەبێت، بۆ نموونە گەر سەیری دوو خانەوادە بكەین لە یەك كات و ساتدا، یەك لەم جەمسەر ‌و ئەوەی تر لەو جەمسەر، دەبینین جیاوازییەكان لە نێوان ئەم دوو خانەوادە لە چەند خاڵێك دان، خانەوادەی یەكەم كە یەكسانی تێدایە یەك سفرەی نان خواردنیان هەیە و یەك گیرفانیشن، وە جیاوازی لە نێوان سین و صاد ناكەن و بە رێگای راستدا دەڕۆن، دەبینین ئامانج و ئەنجامەكانیشان بەم شێوەیە دەبێت "راستگۆ , داوێن و دەستپاك , هۆشیار و چالاك , لایەنی هزر و جەستە رێكوپێك , بە توانا , هەردەم دەم بە پێكەنین , سوودمەند بۆ خۆیان و دەوروپشتیان و كۆمەڵگە" چونكە راستگۆ و دڵسافن و هەموو كاتێك خزمەتگوزار و رێكوپێكن لە جل و بەرگ و تەنزیمی ژیان، لە خانوو و ناو ماڵیش گەر خانوویان لە قوڕیش بێت بەڵام بۆن خۆش و پاكن و حەز لە چیمەن و گوڵ دەكەن و ژیان بە لای ئەوان ئومێد و خۆشەویستییە. 
گەر تەماشای جەمسەری پێچەوانە بكەین كە خانەوادەێكی فەوزاوین و هەر كەس بۆ خۆی دەژی و یەك لە یەك بە فێڵە و راستی لە ژیانیان نییە، دەبینین هەر لە دەرگاوە تا بنەبان "ژورەوە" گەر زێڕ و گەوهەریش بێت، بەڵام نرخی ژیانی تێدا نییە , نە زێڕ بە زێڕ دیارە، نە ماڵیش ئارامی تێدا دەبینرێت , وە كەسیش بڕوای بە كەس نابێت و مال و سەروەت و سامانیش بە فیڕۆ دەچێت چ بۆ گیرفانی بێگانە و خیانەتكاران چ وەك هەر كاڵایەكی بێ نرخ و بۆگەن، بۆیە عەدالەتی ئیجتماعی بەردی بناغەی یەكسانی و تەبایی و پێشكەوتنەو دەبێت هەموومان كاری بۆ بكەین، چونكە تا عەدالەت نەبێت هیچ قیم و ئەخلاقێك لە وڵات ناپارێزرێ، ئەمەش هەر بە نەخشە دانان ناكرێ، بەڵكو لێپێچنەوەو بەدواداچوونی دەوێ، تا بە باش نەڵێین باش و بە خراپیش نەڵێین خراپ مەحاڵە بتوانین یەكسانی و عەدالەت دابین بكەین. 
دەبێت وریا بین و رێگا نەدەین لە پەنای زاتێكی وەك سەرۆك بارزانی عەدالەت بە غەدارەت ناشرین نەكەین، بۆ دادپەروەری كۆمەڵایەتی دەبێت جورئەت بكەین و نەترسین فلان چی گوت و چی دەكات و سەر بەكێیە و كێ لە پشتیەتی؟ یان ئەو پشتی كێیە؟ عەدالەت پشتی لە هەموو كەس زیاتر ئەستوورە، چونكە لە ئەنجام و لە كۆتاییدا كۆمەڵگە لەگەڵیەتی و خواش پشتیوانی دەبێ. بەڵێ راستە ماندووبوونی دەوێت، بەڵام دواڕۆژ بۆ دادپەروەریە، هەموو میللەتیش لە ژێر ئەم چەترە كۆدەبنەوە، دەبا دەستپێبكەین و سەر رەف و ژێر مێزەكانمان خاوێن بكەینەوە، تا نامە نووسراوەكان نەدڕاون، تا مانای تر بۆ نامەكان نەدۆزرایتەوە با بەیەكەوە جوان بیانخوێنینەوە. هەموو بە یەكەوە شتین و وڵاتیش پێویستی بە هەموومانە. یەك بە تەنها هیچ نییە و ئەوەی بڕوای بە یەكسانی نەبێت و لە عەدالەت نەترسێت، با ئێمەش لێی نەترسین، با ئەو لە ئێمە بترسێ، وڵات بەلادانی ئەو ناعادیلانە جوانتر دەبێ، ئێمەش بە لادانی یەك ناعادل دڵی هەزاران كەس خۆش دەكەین و دەیان جوان و عادل و خاوەن هەڵوێست لە شوێنی ئەو دێنە مەیدان، دەبا لایاندەین، دەبا بیاندۆڕێنین، دەبا ناعادل دژمان بن چونكە "هەبن و نەبن، هیچ نین" بەڵكو نەبوونیان زۆر باشتریشە. ئێمە زۆرین و ئێمە پشتین بۆ رابەری ئەو دروشمە كە سەرۆك بارزانییە، بەڕێزیشیان پشتی ئێمەیە، ئیتر باكمان بەچی بێت، تا ماوین با سەربازی ئەو بین و لێنەگەڕێین گەندە و گەندەخۆران بەرچاوی بەڕێزیان لێڵ بكەن و فەرمانەكانی بزر بكەن و نووسراوەكانی سیس و نادیدە ببن یان بزر بكەن یان وەك نوكتەكەی گوتمان خاڵ بۆ پیت زیاد بكەن و دڵ و دەروونی هەژاران نائومێد بكەن، مێژووی خەباتی پارتی و رێبازی بارزانی ناشرین و چەواشە بكەن، چونكە مێژووی جوان هەر بە جوانان رازەوەتر دەبێت. 
با لە پەنای زاتێكی وەك سەرۆك بارزانی عەدالەت بە غەدارەت ناشرین نەكەین، بۆیە دەڵێم سەرۆك و سەروەرم... تۆ ئومێدی هەمووانی، رۆڵەی راستگۆیی و مەیدانی، تۆ كوڕی رۆژانی سەختی، تۆ خاوەن هەڵوێست و بڕیاری، دەزانم ئەو كارە كاری تۆ نییەو زوڵمیشە تۆ سەر قاڵی ئەم كارە بكەین، بەڵام لێم ببوورە گەر بڵێم خۆزگە كەسانێك لێت نزیك دەبوون نامەكانتیان وەك خۆی دەخوێندەوە. نەك لای بەڕێزت بڵێن قوربان فەرمانتە لە دوایش بڵێن قوربان لە بیرمان چوو، یان نەمانتوانی، یان تێنەگەیشتین، یان وامانزانی یاخود بڵێن قوربان نەمانزانی گوتت بڕۆ، وامانزانی گوتت دانیشە. خۆزگە كە ئەوانەی دەستیان پێتدەگەیشت و لێت نزیك دەبوونەوە چاو ساغ و گوێچكە سوك و زمانزان دەبوون، تا بە یەك ئیشارەت تێتدەگەیشت, خۆیان خوێندەوار دەبوون، نەك بۆ هەموو كارێك بەڕێزت نامەكانیان بۆ بخوێنیەوە و ئەو كەسانەش دەبوون هەرگیزا و هەرگیز نامەكانیان بزر نەدەكرد بە خوێندەوەی حەرفێكی بەڕێزت لە هەموو نامەكانت دەگەیشتن. بۆیە دەڵێم با كەس نەڵێ ئیشی من نییە، با هەموومان راستگۆبین و لەژێر دروشمی چاكسازی كۆببینەوە بۆ عەدالەتی كۆمەڵایەتی سەربازی كورد و كوردستان پێشمەرگەی سەرۆك بارزانی بین، رۆژی ماندووبوون نییە، دەبێ كوڵنەدەر بین، چونكە دواڕۆژ بۆ راستی و راستگۆییە. 

* ئەندامی ئەنجوومەنی سەركردایەتی پارێزگای هەولێر (پ. د. ك)

 

 

 

03
ئاب

. پاراستنى خاك و ئاڵا و سه‌رۆك
ناونيشانى ووتارێكى به‌رێز سولحى مه‌جيد ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى سه‌ركردايه‌تى پارێزگاى هه‌ولێره‌ . رۆژى دوو شه‌ممه‌ 1/8/2016 له‌ 

18
تەمموز

جه‌زای شێخ ڕه‌زا

بێگومان دژایه‌تیکردنی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ کوردییه‌، که‌ قسه‌ له‌ ڕاگه‌یاندنی ده‌کرێت، ده‌بێته‌ ئه‌رکێکی نیشتیمانی، چونکه‌ ده‌وڵه‌تێك ده‌بێت جگه‌ له‌ به‌ڵا و ناڕه‌حه‌تی هیچی دیکه‌ی لێ به‌رهه‌م نایه‌ت. بۆیه‌ ئێستایش ده‌رفه‌ت ماوه‌ که‌ ڕێگه‌ له‌ دامه‌زراندنی بگیرێت و هه‌موو ده‌رگاکانمان به‌ ڕوودا دانه‌خرێت.

ئه‌مه‌ ئه‌و به‌رئه‌نجامه‌یه‌ که‌ که‌سێکی خۆ به‌ ڕۆشنبیرزان و لێکۆڵه‌ری سیاسی، له‌ نووسینێکیدا ‌که‌ ماوه‌یه‌که‌ له‌ ماڵپه‌ڕی یه‌کێك له‌ لایه‌نه‌ هه‌ره‌ دیاره‌کانی کوردستاندا دانراوه،‌ پێیگه‌یشتووه. به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی نه‌که‌وینه‌ وه‌ڵام و وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌کی بێمانای واوه‌، که‌ خوێنه‌ران له‌ گه‌وهه‌ری مه‌به‌ست دوور بخاته‌وه‌، ناوی (نوسه‌ر) و ماڵپه‌ڕه‌که‌ نابه‌م.

به‌ر له‌ هه‌موو شت، ئه‌و نووسینه‌ کرچوکاڵه‌ هه‌رچییه‌ك بێت، شیکاری نییه‌، چونکه‌ یه‌ك داتای ڕاستی تێدا نییه‌، که‌ ببێته‌ یه‌که‌ی هه‌ڵسه‌نگێنه‌ری، که‌ ئه‌وه‌ ساکارترین مه‌رجه‌ بۆ هه‌ر شیکارییه‌ك. پاشان ئه‌و براده‌ره‌ ده‌بێت بزانێت، که‌ به‌ ڕیزکردنی چه‌ند وشه‌ و بڕگه‌یه‌كی جۆراوجۆر، ته‌زبیحێکی ناقۆڵای وای هۆنیوه‌ته‌وه‌، که‌ له‌ بازاڕه‌ بێسه‌ر و به‌ره‌کانیشدا کڕیاری نییه‌، بۆیه‌ زۆر به‌ هه‌ڵه‌دا چووه‌ گه‌ر وابزانێت بابه‌ته‌که‌ی بۆته‌ ملوانکه‌یه‌کی ڕازاوه‌ی به‌رۆکی کوردان.

مرۆڤ که‌ خۆی له‌ هه‌ستی خۆبه‌که‌مزانیندا کینگڵی خوارد، ده‌یه‌وێت ده‌ورووبه‌ر به‌ بانگه‌وازی په‌سه‌ندێتیی ئه‌و هه‌سته،‌ کاس بکات. که‌سێکیش که‌ دژایه‌تیکردنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ و نیشتیمانی خۆی (ده‌وڵه‌ت نه‌ك حوکومه‌ت)، به‌ ئه‌رکێکی نیشتیمانی بزانێت، ده‌بێت له‌ چ قووڵاییه‌کی ده‌ریای خۆبه‌که‌مزانیندا بۆقه‌مه‌له‌ بکات.

تۆ که‌ پارتی و بارزانیت بۆ حوکمداری لا په‌سه‌ند نییه‌، ئاره‌زووی خۆته‌ و له‌وه‌دا ئازادیت، به‌ڵام که‌ ئه‌و هه‌ستی ناپه‌سندێتییه‌ بتگه‌یه‌نێته‌ ڕقێکی وا، که‌ بانگه‌وازی ڕێگه‌گرتن له‌ بونیادی ده‌وڵه‌ت بکه‌ی، ئیدی هه‌موو سنووره‌کانی ئازادیت به‌زاندووه‌ و به‌ره‌و ناپاکیی نیشتیمانی ده‌خزێی. به‌و پڕۆپاگه‌نده‌یه‌ش، که‌ ده‌ڵێی خه‌ڵکی خۆزگه‌ به‌ حوکمی به‌عس ده‌خوازن، هێنده‌ی دی خلیسکاوی.

به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌رك نه‌بێت پێمان بێژه‌، به‌ چ پێوانه‌یه‌ك حوکمی فاشی و ڕه‌گه‌زپه‌رستانی به‌عسی عاره‌بی، که‌ له‌ باشترین باردا نه‌ته‌وه‌ی کوردی ته‌نها به‌ مه‌والی قه‌بووڵ بوو و زێد و خاکی کوردستانی خاپوور ده‌کرد و پاکیزانی کوردی ده‌کرده‌ که‌نیزه‌ك و شه‌وانی پڕ له‌ سه‌رسه‌رێتییان پێ سوور ده‌کرد، به‌و ده‌وڵه‌ته‌ کوردستانییه‌ به‌راورد ده‌که‌ی، که‌ هێشتا بناغه‌کانی جێگیر نه‌کراون!!.

‌کاکی خۆبه‌ڕوناکبیرزانی تاریکبیر، تۆ که‌ بڕیارت داوه‌ بۆ خۆت هه‌تا هه‌تایه‌ کۆیله‌ و بنده‌ستی ئه‌و برا عاره‌به‌ چاوڕه‌شانه‌ت بیت، ئازادیت و پیرۆزت بێت. منیش هه‌ر به‌و حوکمی ئازادبوونه‌ی تۆ، ئازادم له‌وه‌ی ڕێگات پێ نه‌ده‌م له‌ته‌ك خۆتدا په‌لکێشم بکه‌ی بۆ ژێر فه‌رمانڕانیی نه‌ته‌وه‌ و که‌سانێك، که‌ به‌ نه‌وه‌ی جنۆکه‌م ده‌زانن و ده‌مکه‌ن به‌ مه‌والییه‌کی سه‌رشۆڕی خۆیان.

که‌ ده‌شڵێی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ بناغه‌ی زانستی نییه، وا دیاره‌ عولوجانه‌ له‌ زانست تێگه‌یشتوویت، ده‌نا ده‌تزانی ویستی پێکه‌وه‌نانی ده‌وڵه‌ت، هزرێکی سروشتیی هه‌موو کۆمه‌ڵه‌یه‌کی ئاده‌میزاده،‌ که‌ کۆمه‌ڵێ بنه‌مای هاوبه‌شیان هه‌یه‌. ئیدی ئه‌وه‌ چ ناماقووڵییه‌که‌ ئه‌و مافه‌ بۆ‌ هه‌موو ڕه‌گه‌ز و ئه‌تنه‌کان ڕه‌وابێت و بۆ کورد تابۆ؟

ده‌بێت بزانرێت، که‌ له‌ ڕاستیدا هزری به‌ ده‌وڵه‌تبوون، باره‌ زانستی و دروسته‌که‌یه‌ و ئه‌وه‌ی سه‌یر و نازانستییه‌ ئه‌وه‌یه،‌ که‌ خوێندنه‌وه‌ و تێخوێندنه‌وه‌ی مێژووی سه‌دان ساڵه‌ی ژێرده‌سته‌یی، تاکی کورد نه‌گه‌یه‌نێته‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی، که‌ بونیادنانی ده‌وڵه‌ت کلیلی کردنه‌وه‌ی ده‌رگای چاره‌ی تێکڕای ده‌رده‌ سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، که‌لتووری و هه‌موو ده‌رده‌کانی تری نه‌ته‌وه‌که‌یه‌تی.

 

ئه‌ز لێره‌دا وه‌ڵامدانه‌وه‌ی تۆمه‌ته‌کانی بۆ پارتیت هه‌ڵبه‌ستووه‌، که‌ وا دیاره‌ هه‌ر بۆ بازاڕگه‌رمی بێت، بۆ خۆیان جێده‌هێڵم. به‌ڵام له‌و شتانه‌دا که‌ به‌ بارزانی ده‌ڵێیت، که‌ نازانم به‌ ڕاستته‌ و له‌ قووڵایی باوه‌ڕته‌وه‌یه‌، یاخود نه‌زانی یان ‌به‌رژه‌وه‌ندیی کورتخایه‌ن پێی کردوویت، هێنده‌ کورتت هێناوه‌، که‌ شایانی به‌زه‌ییت.

له‌م باره‌وه‌ به‌ تۆ و به‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ش، که‌ ده‌یان ساڵه‌ به شێوه‌ی جیاواز به‌‌ هه‌ڵه‌دا ده‌برێن، ده‌ڵێم؛

گومان له‌وه‌دا نییه‌، که‌ هیچ کۆمه‌ڵه‌ و تاکێك بێ هه‌ڵه‌ و که‌موکورتی نییه و نا‌بێت، چون مرۆڤه‌کان فریشته‌ی ڕاسپێرراوی خودا نین. بارزانییش که‌ مرۆڤێکی سه‌رکه‌شی یاخیی ئه‌م نه‌ته‌وه‌ بێ قه‌واره‌ و په‌رش و بڵاوه‌یه‌ و له‌ بزوانێکی فراواندایه‌ بۆ نه‌هێشتنی ئه‌و باره‌ ناله‌باره، به‌ دوور نییه‌ له‌ که‌ماسی. به‌ڵام گومانکردن له ‌مرۆڤدۆستیی په‌یامه‌که‌ی و ناوهێنانی ئه‌و په‌یامه‌ پڕ له‌ میهر و ڕووناکییه‌ ئاریاییه،‌ به‌ ڕه‌گه‌زپه‌رستی و یه‌كڕه‌نگی.......تاد. خۆفڕێدانێکی نه‌زانانه‌یه‌ بۆ نێو ئۆقیانووسێکی پڕ له‌ شه‌پۆل، له‌به‌رئه‌وه‌ی؛

له‌ په‌یامی ئه‌و قوتابخانه‌یه‌دا، که‌ ئێستا جه‌نابی کاك مه‌سعوود به‌ڕێوه‌به‌رێتی، باوه‌ڕبوونێك هه‌بووه‌ و هه‌یه‌ به‌وه‌ی، مرۆڤ چه‌قی هه‌موو گرینگییه‌کان و گه‌وهه‌ری مه‌به‌سته‌کانه‌ و‌ ده‌بێت هه‌موو هزر و ئایدیایه‌ك له‌ خزمه‌تی ئه‌ودا بن. ئه‌م باوه‌ڕه‌ش درێژکراوه‌ی ئه‌و هزره‌ خودا و خودناسییه‌ یه‌کتاپه‌رستییه‌یه‌، که ڕه‌گێکی قووڵی هه‌زاران ساڵه‌ی له‌م خاکه‌دا هه‌یه‌. هه‌رکاتێکیش ئه‌م باوه‌ڕ و دنیابینییه‌، که‌ تا ئێستا به‌ هیچ هێزێك و بۆ هیچ په‌ستانێك نه‌چه‌ماوه‌ته‌وه‌، له‌قی، ئیدی ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ کۆتایی هاتووه‌. هه‌ر له‌مه‌وه‌ به‌راوردکردنی خانه‌واده‌ی بارزان (که‌ ده‌شێت ڕه‌خنه‌یان لێ بگیرێت)، به‌ خانه‌واده‌یه‌کی ئایدیالیستی دیکتاتۆری ڕه‌فتار ستالینیی وه‌کو خانه‌واده‌ی سۆنگ، که‌ مامۆستایانی تۆ ماوه‌یه‌کی درێژ ئایدیا و نووسینه‌کانیان کردبووه‌ قورئانی خۆیان و ده‌یانویست به‌ لووله‌ی تفه‌نگه‌کانیان بیکه‌ن به‌ ده‌ستووری ژیانی کوردان، ئه‌وپه‌ڕی بێویژدانی و تۆمه‌تێکی بێ بناغه‌ی ناڕه‌وایه‌ و خزمه‌تی ئه‌و شه‌پۆلی بێئومێدکردنه‌ ده‌کات، که‌ ئه‌هریمه‌نانی ده‌ورووبه‌ر له‌ دروستکردنیدان.

کاکی من، وا دیاره‌ ئه‌و هه‌ویره‌ی ویستووته‌ بیشێلیت، هێنده‌ ئاوی ده‌وێت، که‌ لای تۆ نییه‌، بۆیه‌ چاکتر وایه‌ ده‌ستی بۆ نه‌به‌یت و بزڕبزڕی نه‌که‌یت.

ئه‌ز چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر به‌ هۆنینه‌وه‌ی پێنجخشته‌کییه‌ك له‌سه‌ر هۆنراوه‌یه‌کی مامۆستا ح.س. سۆران، که‌ له‌ به‌شێکیدا ده‌ڵێم؛

       بـۆ به‌رگری له‌ زێـد و بـوون، باو و باپیران کـه‌وتنه‌ خـۆ     

  له‌ناو پیـر و مـێرخاساندا، په‌سه‌ندیان کـرد شــا دیـاکـۆ

 ئـێستاش لای زاگرۆسـنشینان، بارزانییـه‌ نیشانه‌ و هــۆ

 قـــاره‌مــانــی هـــه‌ر ئه‌مـێنـــی، شــاهیــدی تـــۆ مــێـژووه‌

فـه‌خــری کــوردانـی جـیهانـی، شــیعـــری نــاوتـــراوی کـــــورد

 

ده‌نگم خسته‌ پاڵ ده‌نگی زۆرێك له‌ دڵسۆزان و  داوای ئه‌وه‌مان کرد، که‌ با ئه‌مجاره‌ مێژوو به‌ شێوه‌یه‌کی دی دووباره‌ بکه‌ینه‌وه‌ و بازێکی به‌رز به‌سه‌ر جیاوازییه‌کانماندا بده‌ین و هه‌رکه‌سه‌مان به‌وه‌ی پێمانه‌ هاوکاریی بارزانی بکه‌ین له‌و پڕۆژه‌یه‌دا، که‌ ئومێد هه‌یه‌ لانه‌یه‌کی ئارام بێت بۆ هه‌موولایه‌ك.

ئێستایش که‌؛

ئومێدێك هه‌یه‌ ئه‌م زێد و خه‌ڵکه‌ له‌ کۆت و به‌ندی ئه‌وانه‌ قوتار ببێت، که‌ هێنده‌ی ئاشقی مه‌رگن و تامه‌زرۆی گه‌یشتنه‌..............ن، نیوه‌ی ئه‌وه‌ باوه‌ڕیان به‌ به‌ها به‌رزه‌کانی بوون و یاسا بنه‌ڕه‌تییه‌کانی ئه‌م گه‌ردوونه‌ نییه‌، که‌ خوداوه‌ندێك ئه‌فراندوویه‌تی، که‌ هه‌رگیز شیمانه‌ی ئه‌وه‌ی نییه‌ ئه‌و مرۆڤکوژانه‌ی کردبێته‌ بریکاری خۆی له‌سه‌ر زه‌وی.

ئێستایش که‌؛

هیوایه‌کی گه‌ش هه‌یه‌ که‌ له‌ ژیر ده‌ستی ئه‌وانه‌ ڕزگاری بێت، که‌ ساڵه‌های ساڵه‌ به‌ به‌هانه‌ی ڕه‌وایی بێپایانه‌وه‌، وزه‌ی کار و بیرکردنه‌وه‌یان به‌م نه‌ته‌وه‌یه‌وه‌ نه‌هێشتووه‌.

ئه‌رکێکی ئاکاری (مۆڕاڵی)ـی‌ هه‌موو ژیاندۆستانی کوردستانه‌، که‌ بۆ ساتێك به‌ ئارامی بیر بکه‌ینه‌وه‌ و ‌نه‌که‌وینه‌ ته‌ڵه‌ و داوێکه‌وه‌، که‌ به‌ دڵنیایی جگه‌ له‌ گه‌داییبوونمان چی ترمان پێ نابڕێت و دژی دووباره‌ پابه‌ندبوون بین به‌ وڵاتێکه‌وه‌، که‌ هه‌زاران ساڵه‌ مێرگێکی به‌ پیتی تاوانه‌‌

08
حوزەیران

د.نازناز محەمەد عەبدولقادر

جگە لەوەی كە لە ڕوانگای ناسیۆنالیزمیدا كورد نەتەوەیەكی دێرینی ناوچەكەیە و هەزاران ساڵە خاوەنی خاكی خۆیەتی، جگە لەوەی هەموو هۆكار و پایەكانی یەك «دەوڵەت»ـی هەیە كە خۆی دەبینێتەوە لە هەبوونی كەلتووری جیاواز، قەوارەی جیۆگرافی و خاك، مێژوو، گەل و ئیرادە، ئەرك و مافی هەر تاكێكە بۆ دیاریكردنی چارەنووسی نەتەوەیی خۆی تێبكۆشێ و كاری بۆ بكات، گەلی كوردیش زیاتر لە 100 ساڵە و بەتایبەتی لەو ڕۆژەوە كە لە قەوارەی دەوڵەتی «عێراق» ئاخنرا، هەوڵی پاراستن و ناسنامەی نەتەوەیی خۆی دەدات.
دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان، كەمترین پادداشت و قەرەبووكردنەوەیە بۆ ئەو هەموو ئازار و مەینەتییەی كە لەژێر سایەی حوكمی بیانی و داگیركەر بە سەریدا هاتووە. بێجگە لە هەموو هۆكارەكانی سەرەوە، 10 هۆكاری دیكەیش هەن كە بەپێی چەمكە تازەكانی سیاسی و بارودۆخی بابەتیی ئێستا، هەبوونی دەوڵەتی كوردستان پێویست دەكەن.
كورد دەستی نەبووە لە دامەزراندنی دەوڵەتێك بە ناوی «عێراق» لە ساڵی 1921ـدا، كەواتە نەوەكانی ئەمڕۆی كوردستان مافی خۆیانە بپرسن: بۆ دەبێ لە ناو ئەم قەوارەیەدا بمێنن، قەوارەیەك كە نەیتوانی گەلی كورد بەختەوەر بكات؟
لێرەدا ئەو10 هۆكارە دەخەینەڕوو كە هەبوونی دەوڵەتی كوردستان پێویست دەكەن:
١- سەرەڕای كەموكوڕییەكانمان لە ئیدارەی هەرێمی كوردستان و هەبوونی گەمارۆ ئابوورییەكان و پیلانگێڕییەكانی عێراق و دەرودراوسێ شەڕفرۆشەكانمان، كوردستان دوای كۆتاییهاتنی شەڕی ناوەخۆ و بەتایبەتی دوای كەوتنی سەددام لە ساڵی 2003 تا شەڕی داعش، پێشكەوتنێكی زۆری بە خۆیەوە بینی و ئاستی بژێوی و خۆشگوزەرانیی خەڵكی كوردستان بەرز بووەوە و چووە قۆناغێكی پێشكەوتووترەوە، ئێستایش سەرەڕای بودجە بڕینی بەغدا و شەڕی داعش لە كوردستان بەراورد بە بەغدا لە رووی ئاسایش و شێوازی ژیان زۆر باشترە و، بۆ سەلماندنی ئەم بۆچوونەش دەكرێ ئاماژە بە هاتنی پتر لە ملیۆنێك ئاواری عەرەب بۆ هەرێمی كوردستان بكەین. كەواتە سەلماندمان كە دەتوانین لە سەر پێ بوەستین و رووبەڕووی تەحەددییەكان ببینەوە و خۆمان بەڕێوە ببەین و خۆشمان بەرگری لە خۆمان بكەین.
٢- لەگەڵ ئەوەی كیانێكی سەربەخۆ نین، توانیمان سەرنجی وڵاتانی پێشكەوتوو بۆ كوردستان رابكێشین، هاتنی دەیان كۆنسووڵخانە و كۆمپانیای زەبەلاحی نەوت و دەیان كۆمپانیای جێی بڕوای جیهانی و برانچ و براند و...تاد، نیشانەی دەوڵەمەندیی وڵاتە كەمان و سازگاریی كەلتوورمان و سەركەوتنی دیپلۆماسیمان و سەركەوتنی دەزگا ئەمنییەكانمانە.
٣- ئەی ئەگەر سەربەخۆ بین وەك «دەوڵەت»، دەبێ چۆن پێڕابگەین لە پێشوازیكردنی باڵیۆزخانەكان و كۆمپانیاكان و دامەزراوە نێودەوڵەتییەكان؟ دەبێ چەند خێرا تێكەڵ بە بازاڕی گڵۆباڵ ببین و بەرەوپێشەوە بچین؟
٤- بۆ پێشكەوتنی كۆمەڵگەی كوردستان سێكتەری هەرە بەرایی، كەرتی تەندروستی و خوێندن و پەرورەردەیە كە بەبێ پاڵپشتی و یارمەتیی رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان ناتوانین وەك پێویست بەرەوپێشەوەی ببەین، بەڵام بەردەوام حكوومەتی هەرێمی كوردستان ئەو رێگرییەی هەبووە لە وەرگرتنی هاوكاری و پاڵپشتیی ئەوان، بە پاساوی ئەوەی بەشێك بووە لە «عێراق»، ئەوان دەیانویست مامەڵەی یەكسان لەگەڵ هەموو عێراق بكەن، بەڵام بەغدا ئەوەی بە لایەوە گرینگ نەبوو، ئەم سێكتەرانە بوو، ئەوانیش بەپێی یاسا و رێسای خۆیان نەیاندەتوانی مامەڵەی تایبەت لەگەڵ كوردستان بكەن كە نیازی چاكتركردنی ئەم دوو كەرتە گرینگەی هەبوو.
لە حاڵەتی سەربەخۆیی، باشتر و خێراتر دەكرێت كار لەسەر ئەم دوو كەرتە گرینگە بكەین كە بە رەگی چارەسەری هەموو كێشەكانی دیكە دەژمێردرێن.
٥- لە هەبوونی «دەوڵەتی كوردستان» تاكەكانی كوردستان هەست بە «متمانە بەخۆیی» و «تموح» دەكەن، بۆیە دەرفەتی خوڵقاندن و بنیادنان و ریفۆرم لە هەموو بوارەكان دەڕەخسێ.
٦- «دەوڵەتی كوردستان» ئیتر ناچار نابێت بەشدار بێت لە قەرەبووكردنەوەی ئەو وڵاتانەی كە عێراق لە پێشوودا هێرشی كردووەتە سەریان و وێرانی كردن، وەك وڵاتی «كوەیت»، بەپێچەوانەوە لە كاتی سەربەخۆییدا بەپێی بەڵگەنامەكانی نێودەوڵەتی، كاریگەرتر و روونتر دەتوانێ داوای قەرەبوو لە عێراق بكات، بۆ هەموو ئەو زیانانەی كە پێشتر تا ئێستا بە كوردی گەیاندووە لە سیاسەتی سووتماككردنی خاك و جینۆسایددا.
٧- وەك دەوڵەتێكی تازە كە دەكەوێتە سەرپێ، دەتوانێ ستراتیژیەتی ئابووریی خۆی دابڕێژێ، بە پێچەوانەی زۆربەی وڵاتانی ناوچەكە كە تەنیا پشت بە «نەوت» دەبەستن، ئابوورییەكی هەمەچەشن هەڵبژێرێ و سەرمایەی «نەوت» بگۆڕێ بۆ سەرمایەی «مرۆیی» و مرۆڤی كارامە و لێوەشاوە بۆ سەردەمی ئێستا بەرهەم بهێنێت.
٨- دەكرێت بە «سیاسەتی كەلتووری» تازە و گونجاو و كوردانە، دوور لە دەمارگرژیی ئایینی، ببێت بە گیانێكی جیاواز لە ناودڵی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
٩- ئێران و توركیا بەردەوام گرفتی سیاسی و ئابووری و سەربازییان بۆ هەرێمی كوردستان دروست كردووە.
بە بیانووی پەلاماردانی هێزە بەرهەڵستكارەكانی خۆیان لە باكوور و رۆژهەڵاتی كوردستان، ناوە ناوە سەروەریی خاكی كوردستانیان بەزاندووە، لادێ و باخی كوردستانیان سووتاندووە، كە پێویستە بەغدا بەرگری لەم سەروەرییە بكات، بەڵام نەیكردووە و نایكات. كەواتە «عێراق»ـێك كە نەتوانێ پارێزگاری لە قەوارەی خۆی و هاووڵاتیانی بكات، بۆ دەبێ پێوەی «وابەستە» بین؟
١٠- لە ڕووی ئابوورییەوە دروستكردنی دەیان «بەنداوی ئاو» لە سەر ئەو رووبارانەی كە دەكەونە سەر خاكی هەرێمی كوردستان، كوردستانیان تووشی كەمیی سەرچاوەی ئاو كردووە، كە ئەمە زیانێكی زۆر بە كەرتی كشتوكاڵ و گەشتیاری دەگەیەنێت.
هەڕەشەی كەمیی ئاو و وشكبوونی خاك، هەڕەشەیەكی جیددییە بۆ نەوەكانی داهاتووی كوردستان، لەم بوارەش «عێراق» زۆر بێدەسەڵات بووە و نەیتوانیوە فریای كوردستان بكەوێت و بەرگریی سیاسی و یاسایی لێ بكات، كەواتە بۆ رێگەگرتن لە «نەزیفی ئابووری» و بووژاندنەوەی كەرتی كشتوكاڵ و گەشتیاری، كوردستان پێویستی بە سەنتەرێكی بەهێز و دەسەڵاتێكی توكمەی «خۆیی» هەیە، نەك سەنتەرێكی بیانی و لاوازی بێ كەڵك.
عێراق لە ئاستی نێودەوڵەتیدا تووشی ئابڕووچون و ناوبانگێكی خراپ بووە لە سایەی مێژووی خوێناوی و شەڕەنگێزی و تیرۆر و دیكتاتۆری و ئەمڕۆیش شەڕی مەزهەبی، بۆ دەبێ كورد كە خۆی قوربانی ئەو كردەوانەی عێراقە، وەك ئەو تووشی ئەم ئابڕووچونە بێت؟!
بۆ ڕزگاربوون لە پەڵەی «عێراقیبوون»، بۆ پاككردنەوەی خۆمان لە ناوبانگی خراپی ئەوان و هەبوونی ناسنامەی خودی خۆمان و هەبوونی «پاسپۆرتی كوردستان»، با كەمپینی «ئا» دەست پێبكەین بۆ دەنگدان لە سەر سەربەخۆیی كوردستان بە هەر نرخێك بێت!
 

 

لە گۆڤاری گوڵانەوە

28
ئایار

كه‌ریم قادر

چه‌ند ده‌وڵه‌تێكی ناوچه‌كه‌ به‌ سرووشتی دانه‌مه‌زراون‌، بۆیه‌ سیستمه‌ سیاسیه‌كانیشیان‌ نه‌یانتوانیوه‌ ته‌واوی پێكهاته‌كان به‌یه‌كه‌وه‌ كۆ بكاته‌وه‌ و ناشتوانرێ كۆیان بكاته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌ متمانه‌یان به‌ یه‌كدی هه‌یه‌ نه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌ش‌. هه‌ر كێیه‌كیش به‌ پاساوی جه‌نگی داعش یا بیانووی دیكه‌ پێداگیری له‌سه‌ر مانه‌وه‌ی دۆخی‌ ناهه‌موار‌ی ناوچه‌كه‌  و به‌زۆر پێكه‌وه‌ له‌حیمكردنه‌وه‌ی بكاته‌وه‌، كه‌ له‌ زه‌وینه‌ی واقیعدا دابه‌ش بوونه‌، به‌مانای درێژه‌دان به‌ كاره‌ساته‌كان دێت.
رووداوه‌كانی پاش رووخانی رژێمی سه‌ددام له‌ به‌غدا و ناوچه‌كانی دیكه‌ و بێكارایی سوپای عێراق، له‌گه‌ڵ‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی هێرشكردنه‌ سه‌ر باره‌گای په‌رله‌مان و نووسینگه‌ی سه‌رۆكوه‌زیران له‌لایه‌ن خۆنیشانده‌رانه‌وه‌، به‌ڵگه‌یه‌كی روونه‌، كه‌ كاروانی دابه‌شكردنی عێراق نه‌ راده‌وه‌ستێ نه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ دواوه، كه‌ ته‌نها له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ماوه‌ سه‌ركرده‌ی پێكهاته‌ جیاوازه‌كان بوێری ئه‌وه‌یان هه‌بێت له‌گه‌ڵ یه‌كدی دابنیشن و ئه‌و بڕیاره‌ بده‌ن.
ئه‌و قسه‌ گه‌وره‌یه‌ی وه‌ك "قبوڵ ناكرێ" له‌سه‌ر به‌رده‌وامی خۆنیشاندانه‌كان ده‌كرێ، كه‌ جگه‌ له‌ به‌غدا چه‌ند شارێكی دیكه‌شی گرته‌وه‌، هیچ له‌و راستییه‌ ناگۆڕێ، كه‌ دابه‌شكردنی عێراق بووه‌ته‌ حه‌تمی و له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی سه‌قامگیری ناوچه‌كه‌شدایه‌، نه‌خاسمه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش به‌یاد بهێنینه‌وه‌، كه‌ له‌ سه‌روبه‌ندی دابه‌شكردنی میراتی عوسمانی، نه‌خشه‌ بۆ دروستكردنی چه‌ند ده‌وڵه‌تێك له‌ ناوچه‌كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ناسنامه‌ی پێكهاته‌كان هه‌بوو، به‌تایبه‌تی له‌ عێراق، سووریا و لوبناندا، به‌ڵام دواتر جێبه‌جێ نه‌كرا. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تانی په‌یوه‌ندیداریش به‌ ره‌وش و پاشه‌رۆژی ناوچه‌كه‌ به‌ راسته‌وخۆیش باس له‌وه‌ نه‌كه‌ن، به‌ڵام له‌لایه‌ن جه‌نه‌ڕاڵه‌كان و شرۆڤه‌كاران و ده‌زگا و ناوه‌نده ستراتیژه‌كانه‌وه‌‌‌ گوشاری زۆریان له‌سه‌ره‌، كه‌ كاتی هاتووه‌ ددان به‌ راستییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا بنرێت. كه‌واته،‌ هه‌ر لایه‌ن و هێزێكی كوردی به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك خۆی له‌و كاروانه‌ جیا بكاته‌وه‌، كه‌ به‌ڕێوه‌یه‌ و ئامانجی‌ خه‌باتی دورودرێژه‌مانه‌، ده‌كه‌وێته‌ به‌ر نه‌فره‌تی خه‌ڵك و مێژوو. چونكه‌ هه‌موو تاكێكی كوردستانی له‌وه‌ تێده‌گات به‌ گه‌یشتن به‌و مافه‌ ده‌رگای هاوكاری و یارمه‌تیی زیاتری نێوده‌وڵه‌تی به‌ڕووی ده‌وڵه‌ته‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ ده‌كرێته‌وه‌، كه‌ یارمه‌تیده‌رێكی به‌وه‌جی پێشكه‌وتن و خۆشگوزه‌رانی كوردستان ده‌بێت.

 

 

16
ئایار

ئامانج عه‌بدوڵڵا سوور

 

ئه‌مڕۆ سه‌د ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و په‌یماننامه‌ شومه‌دا تێپه‌ڕی كه‌ سه‌ختترین وه‌یشومه‌ی مێژوویی بوو، گه‌وره‌ترین غه‌درێك بوو ده‌رهه‌ق به‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ كرا جگه‌ له‌ مافی خۆی چاوی له‌ خاكی ئه‌وی دیكه‌وه‌ نه‌بوو.
ئه‌مڕۆ دوای سه‌د ساڵ ناوچه‌كه‌ له‌به‌رده‌م ئاڵوگۆڕ و نه‌خشه‌یه‌كی نوێ‌دایه‌، خواستی فراوانی هاونیشتیمانیانی كوردستان و سوپای یه‌كگرتووی پێشمه‌رگه‌ ئاوێته‌ی روانگای سه‌رۆكی كوردستان (سه‌رۆك بارزانی)یه‌ له‌پێناوی راگه‌یاندنی ده‌وڵه‌تی كوردستان، به‌ پیره‌وه‌چوونمان بۆ ئه‌م دره‌فه‌ته‌ مه‌زنه‌ ئه‌ركێكی نیشتمانی و مێژووییه‌.
بیانوو و پاسا و هێنانه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی خۆدوورگرتن له‌م ڕوانگا نیشتیمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌ جگه‌ له‌ خۆ فریودان و خۆشه‌ته‌كدان به‌ خواستی داگیركه‌رانه‌وه‌ هیچی دی لێ‌ ناخوێنرێته‌وه‌.
ئێستا واده‌یه‌كی مێژووییه‌ هه‌موومان به‌ هه‌موو جیاوازییه‌كانمانه‌وه‌ لێوه‌ی ده‌گوزه‌رێین هیوای تاقانه‌ی سه‌رڕێمان خواستی سه‌ربه‌خۆیییه‌، ئه‌وه‌ بۆیه‌ هه‌ركه‌س و لایه‌نێك به‌هه‌ربیانوویه‌ك دژی ئه‌م خواسته‌ بوه‌ستێته‌وه‌ ڕێك خیانه‌تكارێكه‌ ئاولێڵ ناكات.
ئێستا واده‌ی نووسینه‌وه‌ی ئه‌و دێڕانه‌یه‌ خواستی سه‌رخۆبوون ده‌ینووسێته‌وه‌ كه‌ مێژوو شاهێدی بۆ ده‌دات، كه‌س په‌نجه‌كانی به‌یه‌كدا نه‌لكێنێ‌ و سه‌ربه‌سه‌رخۆییدا دانه‌گرێت كه‌ی واده‌ی واق وڕمانه‌؟
ئه‌مڕۆ واده‌ی راگه‌یاندنی ئه‌و ڕاستییه‌یه‌ كه‌ شوناسی ئه‌وی دیكه‌ ته‌نها ناحه‌ز و داگیركه‌ر و هه‌موو ئه‌وانه‌ن كه‌ لافی عێراقچێتی لێ‌ ده‌ده‌ن و ئه‌جێندای داگیركه‌ران جێبه‌جێ‌ ده‌كه‌ن جا به‌ هه‌ربه‌رگ به‌ هه‌رزمانێك بدوێن سه‌باره‌ت به‌ كورد ئه‌وانه‌ ئه‌وی دیكه‌ن ئه‌وێك له‌ به‌رگی بێگانه‌دا پێناسه‌ وه‌رده‌گرن.
ئه‌وه‌ ره‌وایه‌ پشتیوانی له‌ روانگای سه‌رۆك بكه‌ین به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی و جاڕدانی ده‌وڵه‌تی كوردستان ڕه‌وایه‌.

12
ئایار

د/ سالار فریدون

* لەگەڵ ئەوەی بەدرێژایی مێژوو كورد خاوەنی دەوڵەت نەبووەو ژێردەستەی داگیركەران بووە، بەڵام تا ئێستا بیری نەتەوەیی كورد نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی كە بتوانێت ببێتە خەتی گشتیی هەموو حزبە سیاسییەكانی كوردستان، ئایا بۆچی بیری نەتەوەییمان بەو ئاستە پێگەیشتوو نییە؟
- جیۆپۆلەتیكی كوردستان كاریگەریی نەرێنی هەبووە لەسەر پێگەیشتنی بیری نەتەوەییمان، بۆیە بە بەرچاوگرتنی هەلومەرجی بابەتییانەی كوردستان لە دابەشبوونی بەسەر چواردەوڵەت و سێ نەتەوە( عەرەب، تورك، فارس) كە بەرژەوەندی و كلتووریی وا دەخوازێت كورد بەژێردەستەیی و دواكەوتوویی بمێنێتەوە، داگیركەران كەلتووری ئاینی ئیسلامیان بە هەردوو مەزهەبەكەیەوە لەو ناوچانەی كە تێیدا پەیڕەودەكرێن دژ بە یەكدی بەكارهێناوەو بۆ بەرژەوەندیی خۆشیان كوردیان تێوەگلاندووە. بە لایەنە خودییەكەشدا هەر بۆ خۆمان كەموكورتیی كەممان نەبووە، بگرە هەر لە ناوچەگەرییەوە كە ئەمە لە زۆرترین راپەڕین و میرنشینەكاندا رەنگی داوەتەوە، تا دەگاتە ئەوەی كە لە ئێستاشدا دەبینین بەرژەوەندییەكانی حزبی جێیان بە رەهەندە نەتەوەییەكان لەق كردووە، لە هەمان كاتیشدا هەندێ كەس و لایەن هەن كە باوەڕبەخۆبوونیان ئەوەندە بڕناكات كە لەو هەلومەرجەی بۆ كورد هەڵكەوتووە دان بە پرسی دامەزراندنی دەوڵەتدا بنێن یاخود ئەم هەنگاوە چارەنووسسازە لە بەرژەوەندیی خۆیاندا نابینن، بۆیە ئەم خاڵەش بۆ گەشەنەكردنی بیری نەتەوەییمان بە رێچكە سرووشتییەكەی دەگەڕێتەوە كە ئەو هۆكارانەی ئاماژەم پێكردن كاریگەرییان لەسەری هەبووە. 
* لەئێستادا هەلومەرجی لەباری نێودەوڵەتیی بۆ پشتگیریی كورد هاتۆتە ئاراوە، سەرۆك بارزانی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی توانیویەتی كۆمەڵێك پەیوەندیی باش دروست بكات و خۆشتان دەبینن لەسەر ئاستی دەوڵەتانی گەورەی ئەنجومەنی ئاسایش و ناوچەكە وەك سەرۆك دەوڵەت پێشوازی دەكرێت، ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە هەموو لایەك پشتگیریی سەرۆك بارزانی بكەین بۆ ئەوەی ئەو كیانەی لە كوردستان درووست بووە بیكاتە دەوڵەتێكی سەربەخۆ؟
- ئێستا هەلومەرجە نێوخۆیی و نێودەوڵەتییەكان لە هەموو كاتێكی پێشتر گونجاوو لەبارترن بۆ درووستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆ، بە تایبەتیش هەلومەرجی نێودەوڵەتی كە هەرگیز پێوەندییە نێودەوڵەتییەكانی كورد هێندەی ئەمڕۆ فراوان نەبووە، تەنانەت بەڕێز مسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە لە هەموو كەس زیاتر خەمخۆری بەدیهێنانی ئەو ئامانجە رەوایەی گەلەكەمانە كە پرسی( سەربەخۆیی)یە و لە هەموو وڵاتانی دنیا وەك سەرۆك دەوڵەت پێشوازی لێدەكرێت، زۆر پێویستە كە زیاتر هەوڵ بدات تاكو ناوماڵی كورد رێكبخرێتەوە، لە هەمان كاتیشدا دەبێ هەموو توێژو چینەكانی گەل و سەرجەم لایەنە سیاسییەكانی كوردستان توانای تەواوی خۆیان بخەنەگەڕ بۆ پشتگیریی كردن و وەدیهێنانی سەربەخۆیی كوردستان.
* ئەوەی لە ئێستادا لەسەر ئەرزی واقیعدا دەیبینین ئەوەیە كە عێراق وەك دەوڵەت بوونی نەماوە، هەر بە فەرمیش بۆتە سێ دەوڵەت، بەڵام بەداخەوە تا ئێستاش هەندێ حزبی سیاسی باسی ئەوە دەكەن كە كورد بگەڕێتەوە بەغدا، بەڕای ئێوە گەڕانەوە بۆ بەغدا خۆكوشتن نییە بۆ كورد؟
- دوای تەوابوونی جەنگی یەكەمی جیهانی واتا پێش سەدساڵ، وڵاتانی براوەی ئەم جەنگە بەپێی بەرژەوەندیی خۆیان و بێ ئەوەی رای میللەتان وەربگرن یان بەلایانەوە گرنگ بێت سنووری هەندێ وڵاتیان داڕشتەوە، كوردیش یەكێك بوو لەو نەتەوانەی كە تاوانی بەزۆر بە عێراقەوە لكاندنی بەسەردا سەپێنرا كە بە درێژایی ئەو سەد ساڵە بوو بە دێوەزمە كاتێ لە رێكەوتنە شوومەكەی سایكس پیكۆدا بڕیاری لێدرا، ئێمەی كوردیش تەنیا ئەوەمان پێكرا كە بەردەوام وەك ناڕەزایی دەربڕین پەنامان بۆ هەڵگیرساندنی شۆڕش و راپەڕین برد، كەچی دوژمنان بە ئەنفال و كیمیاباران و جینۆساید وەڵامیان داینەوەو دواتریش بڕینی قوتی خەڵك و سەپاندنی شەڕی داعش دژی هەرێمی كوردستان. بۆیە ئەگەر لە ئێستادا هەلێكی وا گونجاو هەڵكەوتبێت و بووبینە خاوەن دەوڵەتێكی نیمچە سەربەخۆ و ئابوورییەكی سەربەخۆ، ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە بۆ هەتاهەتایی لە دێوەزمەی عێراقیبوون رزگاربین، بە كام لۆژیك رەوایە كە جارێكی دیكە خۆمان بخەینەوە گێژاوی عێراقیبوون، ئەدی وەڵامی ئێمە چی دەبێت بۆ كەسوكاری شەهیدو ئەنفالكراوو نەوەكانی داهاتوومان؟!

* كاتێك مێژووی سەربەخۆیی گەلان دەخوێنینەوە، دەبینین هیچ گەلێك سەربەخۆیی پێشكەش نەكراوە، بەڵكو گەل خۆی بڕیاری داوە كە سەربەخۆ بێت، پرسیاری ئێمە ئەوەیە بۆچی كورد ناوێرێت ئەو بڕیارە بدات ئایا بۆچی دوودڵە لە باسكردنی دەوڵەتی كوردستان؟

- گەلی كورد بۆ گەیشتن بە ئامانجە كاتی و هەمیشەییەكان وەك هەموو گەلانی دیكە درێخی نەكردووە، تەنانەت داوای تاكەكانیش بە پێی گرنگیی داواكە پێویستی بە هەوڵ و تەقەلایە، بەڵام لاوازیی هەستی نەتەوەیی لای هەندێ كەس و لایەن لەلایەك و ئەزموونی نەكردنی دەوڵەت لەلایەن كوردەوە لەلایەكی دیكەوە، هۆكاری بڕوابەخۆنەبوون و دوودڵییە، لەهەمان كاتدا ئەمانە بە بەراورد لەگەڵ گەل بەگشتی رێژەیەكی كەمن، هەرچەندە باوەڕهێنان و هاوڕابوونی ئەمانیش پێویستە بۆ زیاتر پشتگیریی نێودەوڵەتی.
* هەندێك لە رۆشنبیران و بیرمەندان سەبارەت بە یەكڕیزیی نەتەوە باس لەوە دەكەن ئەگەر نەتەوە خاوەنی دەوڵەتی خۆی نەبێت، هەرگیز یەكڕیزو یەكهەڵوێست نابێت، ئایا تا چەند بوونی دەوڵەت بۆ یەكڕیزیی نەتەوە گرنگە؟

- دەوڵەتی نەتەوەیی مافی رەواو سرووشتیی گەلانە، پێش هەموو لایەنێكی دەرەكی ئەو گەلە یان نەتەوەیە خۆی خاوەنی بڕیاری كۆتاییە، بۆیە یەكڕیزیی گەل بۆ ئەم بڕیارە زۆر پێویستە، بەڵام ئەمە هیچ لەوە كەم ناكاتەوە كە لە سایەی دەوڵەتی نەتەوەییدا یەكڕیزیی زیاتر دەچەسپێت، هاوكات ئەزموونی سەربەخۆیی باوەڕبوونی گەل بە خۆی و پێداگریی لە پاراستن و پێشخستنی دەكاتە سەرمەشقی ژیانی رۆژانەی.
* لەگەڵ ئەوەی كە شەڕی داعش، شەڕێكە ئەم جارەش بەسەر كورددا سەپێنرا، بەڵام بڕیاری بوێرانەی سەرۆك بارزانی و بەرگریی قارەمانانەی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، بووە هۆكاری ئەوەی دەرگایەكی گەورەی هاوكاریی سەربازیی نێودەوڵەتی بە رووی كورددا بكرێتەوە، ئەم هاوكارییە سەربازییانە خەریكە دەبنە ژێرخانێكی باش یۆ سوپای ئاییندەی كوردستان، ئایا تا چەند سوپایەكی بەهێز بۆ پاراستنی كوردستان بە پێویست دەزانن؟

- كەلتووری ئایینی و قەومچێتیی نەتەوە جیاوازە داگیركەرەكانی كوردستان و زاڵبوونی شۆفینیزمیی قەومی سەردەستە، هەروەها بەردەوام شەڕو پێكدادانی دەرەكی و ناوخۆیی لە ناوچەكەدا ئەگەری هەمیشەییە، خودی ناوچەكەش گركانێكی گڕگرتوو و هەژاوەو داعشیش یەكێكە لەو ئایدیۆلۆژیا تۆقێنەرو قبووڵنەكەرانەی ئاشتی و پێكەوەژیان كە یەخەی كوردیان گرتووەو دەگرێت، بۆیە كوردستان هەمیشە پێویستی بە توانایەكی بەهێزی پاراستنە، خۆشبەختانە خاوەنی هێزی پێشمەرگەین كە بە تواناو لێبووردەیی خۆی توانیویەتی بۆ هەموو جیهانی بسەلمێنێت كە شایەنی هاوكاریكردنەو چووەتە بەرنامەی كۆبوونەوەی وڵاتانی جیهان و ئێستاش لەلایەن وڵاتانی پێشكەوتووەوە لەسەر چەكی نوێ مەشق و راهێنانیان پێ دەكرێت، كە ئەمەش یەكێكە لە پێویستییەكانی ئەو دەوڵەتەی كە هیوای هەنووكەیی كوردە. لەلایەكی دیكەشەوە لە شانسی كوردە كە ناوچەكە بە هۆی بوونی رژێمگەلی دیكتاتۆری و ململانێی مەزهەبی زەمینەیەكی لەبار رەخساوە بۆ سەرهەڵدان و درووستبوونی رێكخراوی توندڕەوی تیرۆریستی لە شێوەی قاعیدەو داعش، بۆیە كورد بۆ پاراستنی خۆی پێویستی بە سوپایەكی بە ئەزموون و بەهێز هەیە. 
* ئێستا ململانێی سیاسی و باڵادەستیی ئیقلیمی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بۆتە ململانێی نێوان شیعەو سوننە، ئەمەش لەسەر ئاستی دەوڵەتەكانی ناوچەكە وەك ئێران لەلایەك و سعودیەو توركیا لەلایەكی دیكەوە بە راشكاوی دیارو روونە، خۆشبەختانە كورد نەبۆتە بەشێك لە ململانێی شیعەو سوننە، بەڵام هەندێك لایەن چوونەتە میحوەری ئێرانەوە و پشتیان لە میحوەری هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژی داعش كردووە، ئایا تا چەند گرنگە لەم قۆناخەدا كورد وەك بەشێك لە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژی تیرۆر و هاوپەیمانی دژی داعش بە یەكگرتوویی بمێنێتەوە؟
- كێبڕكێ و ململانێی مەزهەبی لە ناوچەكەدا رۆژ بە رۆژ زیاتر پەرەدەسەنێت، كە بە هۆیەوە رێكخراوە توندڕۆكان لە شوێن و كاتی جیاوازداو بە پشتیوانی و یارمەتیی دەوڵەتانی مەزهەب جیاوازی ناوچكە بۆ جێ پێ خۆشكردنی خۆیان لە وڵاتانی دیكە سەرهەڵدەدەن، كوردیش بە هۆی سیاسەتی حەكیمانەی سەرۆك بارزانی بە تایبەتی و لایەنە سیاسییەكان بە گشتی خۆی لەو ململانێیە بە دوورگرتووە، هەر بۆیە گرنگە لەو شەڕەی تیرۆریستانی داعش كە بەسەر كورددا سەپاوە، هەر وەك چۆن لە سەرەتای دامەزراندنی میحوەری هاوپەیمانیی جیهانی دژی تیرۆر، كورد هاوكارو هاوپەیمانی كارای یەكدی بوون، هەر لەسەر هەمان سیاسەت بەردەوام و یەكگرتوو بمێننەوە، تاكو كورد بە بەهێزیی و یەكگرتوویی لە رێكەوتنەكانی دوای شەڕ بەشداریی لە دانووستانەكاندا بكات.
* بەڕێزت وەك كەسێك كە خۆت بە نەتەوەیی دەزانیت، ئایا پێویستە لەم قۆناخەدا چۆن دووبارە بیری نەتەوەیی كورد بكەینەوە بە هەوێنی سیاسەتكردن بۆ هەموو حزبە سیاسییەكان نەك تەنیا لایەنێكی دیاریكراو، لەبەر ئەوەی چەند ئایدیۆلۆژییەتی حزبەكان جیاوازبێت، دەبێت لە رەهەندە نەتەوەییەكەوە هەموویان یەكبگرنەوە؟

- بوونی بیروڕاو چینی جیاواز لە نەتەوەدا كە دەبێتە هۆكاری دامەزراندنی حزبی خاوەن ئایدیۆلۆژیای جیاواز پرۆسەیەكی سرووشتی و درووستە، بەڵام هەر یەك لەم لایەنانە بە بەرنامەی جیاوازیان یارمەتیدەر دەبن لە پێشخستنی توانای تاك و نەتەوە. حزبە كوردییەكان بۆ رزگاربوون لەژێر دەستی داگیركەران بە بەرنامەی نەتەوەیی و لەپێناو بەدیهێنانی مافە نەتەوەییەكان دامەزران و بە هەمان پەیمان خەڵكیان لە دەوری خۆیان كۆكردۆتەوە، بۆیە گرنگە هەموو لایەك بە تایبەتیش لایەنگرەكانیان ئەوە بەبیر سەركردەكانیان بهێننەوە كە لە هەلومەرجێكی لەباری وەك ئەمڕۆ بۆ سەربەخۆیی، بەرژەوەندیی نەتەوە بخرێتە سەرووی هەموو بەرژەوەندییەكانی دیكەوە، هەموو لایەنە سیاسییەكانی گۆڕەپان و تاكەكانیش لەم قۆناخە هەستیارەدا بە هەستێكی نەتەوەییانە و هەستكردن بە بەرپرسیارێتی هەڵسوكەوت بكەن. 




د. سالار محەمەد ئەمین سیوەیلی لە چەند دێركدا:

سالار محەمەدئەمین سیوەیلی.
خەڵکی ناوچەی شارباژێری سەر بە پارێزگای سلێمانی یە.
بەشی كیمیای كۆلێژی زانستی لە زانكۆی سلێمانی ( كە پاشان بوو بە زانكۆی سەڵاحەدین) تەواو كردووە.
لە ساڵانی حەفتاكانی سەدەی رابردوو ئەندامی یەكێتی قوتابیانی كوردستان و ئەندامی پارتی دیموكراتی كوردستان بووە
لە ساڵی 1981 چۆتە ریزی پێشمەرگەی كوردستانەوە
لە كۆتایی ساڵی 1984 لە بەریتانیا نیشەجێ یە و لەوێش بەشداری لە بەرێوەبردنی ریكخراوەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان كردووە.
لەساڵانی نەوەدەكان،ئەندام و پاشان سكرتێری كۆمیتەی بەرێوەبردنی مەڵبەندی رۆشنبیری كوردبووە لە لەندەن، ئەم مەڵبەندە هەموو كوردانی تاراوگەی بە جیاوازی بیروبۆچوونی سیاسیانەوە لە خۆی گرتبوو.



پەڕەى 2 لەکۆى 3 پەڕەدا