YJ Dailynews - шаблон joomla Книги

ووتار (40)

20
نیسان

سولحی مجید       

ئەوەی لە پەیامەكەی سەرۆك بارزانی زۆر بەڕوونی هەستی پێدەكرێ تەئكید كردنەوەی جەنابی سەرۆك بارزانی یە لە پاراستنی یەكریزی نیشتیمانی و سازان لە سەر پرسە هەستیارەكانی كوردستان بە گشتی و پرسی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بە تایبەتی . دوای هاتنە ئارای كەشێكی نا ئارامی سیاسی لە كوردستان بە تایبەت دوای كۆبوونەوەكەی پەرلەمانی كوردستان لە 23 حوزەیران و هەوڵدان بۆ هەموار كردن یا تێپەراندنی یاسایەكی گرنگی وەك یاسایی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان و پەراوێزخستنی رای پارتی دیموكراتی كوردستان و پێكهاتە جیاوازەكانی تر و بەشێكی لایەنەسیاسیەكان . كە شێكی وای هێنا ئارا كە ئیتر دەبێ پەرلەمانی كوردستان سازانی نیشتیمانی بكاتە پێوەری سەرەكی بۆ گفوكۆ كردن لە سەر هەر پرۆژە یاسیایەك كە پەیوەست بێت بە پرسە هەستیارەكانی كوردستان . لەم سەرو بەندە كە بەشێكی حزبە سیاسیەكان بۆ دژایەتی كردنی پارتی دیموكراتی كوردستان زیاتر لە خەمی پرۆژە یاسایەكی وا دابوون  نەوەك بۆ بەرژەوەندی گشتی كە چاوەڕوان دەكرا پارتی كاردانەوەی توند بنوێیت بەڵام پێچەوانەی بۆ چوونی بە شێكیان پارتی لە رێگای بایكۆتی كۆبوونەوەكە و داوای سازان هیچ ئەگەرێكی تری هەڵنەبژارد . چونكە وەك هەمیشە پارتی بڕوای تەواوی بە گەڕانەوە بۆ لێك تێگەیشن و چارەسەری گرفتەكان بە رێگای دیالۆگ و سازانی سیاسی و نیشتیمانی هەیە هەر بۆیە تاكە رێگا بۆ دەرچوون لەم قەیرانە سیاسیە رێز گرتنە لە بیر و بۆچوونی یەكتر . هەر دوای هەڵوێستە سیاسیەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان بەشێك لە حزبە سیاسیەكان گەیشتنە ئەم بڕوایەی كە تێپەڕاندنی یاسایەكی وا گرنگ بێ ڕای پارتی دیموكراتی كوردستان كارێكی ئەستەمە بۆیە داوای سازانی سیاسی و نیشتیمانی بوو بە بەشێك لە داواكاری حزبەكانی تریش . بە تایبەت دوای پەیامی سەرۆك بارزانی كە سەرۆك رایگەیاند بارودۆخی ئێستای كوردستان یەكریزی و یەك دەنگی لە هەموومان دەخوازێ‌ و پێویستە لایەنەسیاسیەكان بگەرێنەوە بۆ سەر مێزی گفتوگۆ و یەكتر قەبوڵكردن . سەرۆك بارزانی لە پەیامەكەیدا ڕوونتر بە حزبە سیاسیەكان دەلێ كوردستان بەرگەی ئەم مل ملانێ سەختە ناگرێ ئەم پرسە گرنگەش دەمێكە دەبوا چارە بكرێ و رێكاری یاسای بۆ بدۆزرێتەوە بۆ ئەوەی كوردستان تووشی بۆشایی یاسایی نەبێت .هەر بۆیە پارتی دیموكراتی كوردستان وەك پەیوەیست بوونی هەمیشەیی بە سیاسەتی پاراستنی ناو ماڵی كورد بڕیاری سەردانی لایەنە سیاسیەكانی دا و ماوەی دوو رۆژە كۆبوونەوەكان بەردەوامن بە مەبەستی لێك تێگەیشتن وچارەسەری پرسەكان لە ڕێگای دیالۆگ و سازانی نیشتیمانی . ئەم هەنگاوە دبلۆماسیەی پارتی دەستی پێكردوە نیشانەی پەرۆشی پارتی دیموكراتی كوردستان و خودی جەنابی سەرۆك مسعود بارزانی یە بۆ یەكخستنی گوتاری نەتەوەیمان لە پرسە ناوخۆیی و دەرەكیەكان . لایەنە سیاسیەكانیش دان بەم ڕاستیە دادەنێن كە دەرچوونی پرۆژە یاسا لە پەرلەمانی كوردستان بێ رەزامەندی پارتی كارێكی محاڵە بۆیە هەموو رێگاكان دەچنەوە سەر گفتوگۆ و لێك تێگەیشتن . پەیامی جەنابی سەرۆك بارزانی  كۆتایی بە تەمو مژی توندی سیاسی هێنا لە نێوان لایەنە سیاسیەكان بەوەی كە پێویستە حزب و لایەنە سیاسیەكان بەرژەوەندی باڵای گەلی كوردستان بخەنە سەرووی بەرژەوەندی حزبی      

20
نیسان

بەهرە حەمەرەش

بەدرێژایی مێژووی سیاسیی کورد، خەریکی حزب دروستکردن بووە، بەڵام هیچ یەک لەو حزبانە نەیانتوانیوە بگاتە ئامانجی دروستکردنی دەوڵەت، هەمیشە ئەو چەوساندنەوە و کارەساتانەی بەسەر کوردا دێن، هۆکارەکەی تەنیا بەوە دیاریکراوە کە کورد دوژمنی زۆرە، کەسیان بیری جیددیان لەوە نەکردۆتەوە ئایا بۆ چێ هەمیشە دوژمنەکان دەرەقەتی کورد دێن و مێژووی کورد خۆی دووبارە دەکاتەوە.

لەسەر دەمی کۆتاییهاتنی دەسەڵاتی سوڵتانە عوسمانییەکانەوە، تا ئێستا کورد لەرێگەی حزبایەتییەوە سیاسەت دەکات، بەڵام لەرووی فیکر و مەعریفەوە نەک هەر نەگەیشتۆتە قۆناغی نەتەوەیەکی کامڵ و خاوەن ئامانج، بەڵکو هەمیشە بۆ سەرکەوتن بەسەر دوژمندا پشتی بەشەڕکردن و سەرکەوتن تەنیا لەمەیدانی جەنگ بەسەر دوژمندا بەستووە.


ئێستا سەردەمێکە کەبەرای شارەزایان، دەرفەتی باش بۆ دروستکردنی دەوڵەتی کوردی لەبارە، هەموومان دەبینین، کە رەتکردنەوەی دروستکردنی ئەو دەوڵەتە راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لەلایەن بەشێک لە حزبە کوردیەکانە و دژایەتی ئەم ئامانجەی کە ساڵەهایە کورد لافاوی خوێنی بۆ رشتووە، زۆر جار لەهی ئەو دەوڵەتە شۆڤێنیانە زیاترە کە بەشەکانی خاکی کوردستانیان بەرکەوتووە، ئایا هۆکاری ئەوە تەنیا دابەشبوونی حزبەکانە بەسەر بەرەی رۆژهەڵات و رۆژئاوا، یان قەیرانی نەبوونی ناسنامەی نەتەوەیی و کامڵنەبوونی فیکر و کەسایەتی هوشیارە؟ هەوڵدان بۆ دروستکردنی دەوڵەتو دژایەتیکردنەکەشی لەلایەن حزبە کوردیەکانەوە، هەڕەمەکییە و تێگەیشتن و روانینێکی قووڵ لەئارادا نییە، چونکە کورد هێشتا خاوەن هزری بنیاتنانی نەتەوە نییە. نەبوونی ئەم هزرە کاریگەریی لەسەر تەواوی خەباتی چەکداری و سیاسی هەیە. بۆ چی لەخۆمان ناپرسین، بۆ چی کورد گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتە لەسەر زەوی؟ یان بۆ چی هەمیشە کورد دەگەڕێتەوە بۆ لای دوژمنەکەی و چێژ لەژێر دەستی وەردەگرێت؟ ئەگەر داگیرکاریش لەئارادا نەبێت خۆمان، خۆمان دەچەوسێنینەوە. قسەیەکی حاشا هەڵنەگرە کە هەمیشە دووبارە دەکرێتەوە، کورد هێشتا خاوەنی كامڵی نەتەوەیی نییە.
 


لەبەر ئەوەی ئەو خەسڵەتانەی پێویستە لەنەتەوە یەکی زیندووداهەبن، وەکو یەك دەنگیی و یەك ئامانجی، کورد بۆی گرنگ نەبووەو هێشتا نەهاتۆتە دی . هەموو سەرکردەو حزبو شۆڕشەکانی کورد، بە ئاشكرا و لێبڕاوانە دەوڵەتی نەتەوەیی و بیری سەربەخۆییان نەکردە ستراتیجی بزاڤی كورد و خواست و ئیرادەی تاکی کورد. ئەی تاکی کورد، کاتێک خۆی فکری ئازاد نییە و ئیرادەی ئازادکردنی فکریشی نییە، چۆن دەنگ بەبەرەو سەربەخۆیی چووندەدات و دروستکردنی دەوڵەتی بۆ گرنگ دەبێت ؟ کەسێک نەتوانێت فەزای بیرکردنەوەیەکی ئازاد، دوور لەچوار چێوەی ئایدۆلۆژیا و نەریتە باوەکان بۆ خۆی فەراهەم بکات، ئەو کەلتوورە هەڵتەکێنێت کەداگیرکار بۆی دروستکردووە، چۆن دەتوانێ بیر لەدروستکردنی خێزانێکی بەختەوەر و سەربەخۆ بکاتەوە. لەوێوە بۆ کۆمەڵگە و دەوڵەت. دروستکردنی دەوڵەت، بەر لەهەر شتێک پێویستی بەهوشیارکردنەوەی فیعلی تاکەکانی کۆمەڵگە هەیە.

هوشیاریەک کەدرک بەئازار و چەوساندنەوە بکات نەک چێژی لێوەرگرێت. هوشیاریەک کە توانای رووخاندن و بنیاتنانەوەی تێدابێت و دوور لەرقو کینەو بردنەوەو دۆڕاندن بێت. هوشیارییەک کە لەرەهابوون دوور بکەوێتەوە و بەردەوام لەخۆتازەکردنەوە دابێت.

لەهزری بنیاتناندا، رقو کینە جێی نابێتەوەو دەرفەت بۆ بیرکردنەوە لە رق نییە.
 


کاتێک تاک خۆی لەبیری دروستکردنی جوگرافیایەکی سەربەخۆ دانەبێت و لەرووی دەروونییەوە کۆیلایەتی و ژێردەستەیی تێنەپەڕاندبێت، چۆن دەتوانێت بیر لە دریاریکردنی جوگرافیایەک بکاتەوە بۆ دەوڵەت و خۆی وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆی بێ کەموکورتی ببینێت، رەنگە وەک باوە و دەگوترێت ئەوە بەخەون ببینێت .
 

تاک ئینتیمای بۆ خاک نییە. ئەوە نیشانەی خراپی دەسەڵات نییە بەڵکو نا هوشیاری تاک بە سیاسەت وانانیشەوە لەم وڵاتە، پیشاندەدات. کۆمەڵگەیەک بیرکردنەوەی ئازاد نەبێت، چۆن بتوانێت درک بەهەوڵدان بۆ خۆناسین بکات، کاتێک میللەتێک هوشیار نەبێت چۆن دەبێتە خاوەن ناسنامە و شوناسی نەتەوەیی، کە کۆڵەگەی دروستکردنی دەوڵەتە.


ئەمەش بە روونی دەبینین کە میللەتی ئێمە ئەوەندەی سەرقاڵی روکەشە ئەوەندە بیر لەرەهەندە رۆحی و ناوەکییەکانی ناکاتەوە کە دەتوانێت لەوێوە خۆی بناسێت. گەورەترین خواستی تاکەکان لەم کۆمەڵگەیە روکەشی رەتنەداوە و هێشتا هەستەکردنی بە چەوساندنەوە نەگەیشتۆتە راددەیە کرای چڵەکێنێت، بیرکردنەوە لەدروستکردنی دەوڵەت لەوە هاکۆمەڵگەیەکدا گرنگی پێنادرێت، چونکە ئازادی و گۆڕانکاری بۆ کەسانێک گرنگ نییە کە لە حاڵەتی متبووندان. کورد خاوەنی زۆرترین داستان و ئەفسانەی قارەمانێتییە، بەڵام بیرمەند و رووناکبیری کەمە.
 

هەمیشە بۆ تێکۆشان بەرەو ئامانجەکانی لەجیاتی فکر، چەکی خستۆتە گەڕ، هەر لەبەر ئەوەشە کە ئەنجامی شۆڕشەکانی دامەزراندنی دەوڵەت و سەربەخۆیی هەمیشەیی نەبووە.

بۆ چی تائێستا کورد بەخاوەن بڕوانامە بەرزەکانیشیەوە، دروستکردی ناسنامەی سەربەخۆی نییە و بۆشی گرنگ نییە. خاوەن بڕوانامەکانی دکتۆراو پرۆفیسۆر و نووسەر و بەرپرس و تەنانەت رۆشنبیرانیش، بیر لەهەبوونی قەوارەیەک بۆ تاک ناکەنەوەو عەقڵیەتی خێڵ و عەشیرەتیان رەتنەداوە و هێشتا پاشگریناوەکانیان ناوی خێڵو عەشیرەت و تایفەیە.
 


ئەمە بەبێ جیاوازی بۆ هەموو حزب و ئەوانە کەخۆیان بەجیاواز دەزانن. ناسنامەی نەتەوەیی، سەرەتا هەست کردن و خۆناسینی تاکو وابەستە بوونیانە بەبیرکردنەوەیەکی ئازاد و دروستکردنی ناسننامەیەک کە سەرەتا خۆیان خۆیانی پێدەناسن، ئەنجا پێیە گشت جیابکرێنەوە، هەستکردن و درککردنی نەتەوە، بەشێوەیەکی ڕێک دوور لەجیاوازی سوننەتی و فەرهەنگی و زمان.
 

20
نیسان

کوێستان لەتیف

لێكۆڵینەوەی زانستی لەسەر پێگەی ئافرەتانی كورد و مێژوووی كۆمەڵایەتی و كه‌لتووری زۆر كەمە، لەوانەیە ئەمە بە هۆی ئاڵۆزی مێژووی كورد و گوڕانكارییە سیاسییەكان و ئەوە زوڵم و زوردارییەی لە میللەتی كورد كراوە وایكردوە كە زیاتر گرنگی بدرێت بە مێژوووی سیاسی و ڕەوشی سیاسیی ناوچەكە.
لەبەر ئەم هۆیانە و گەلێ هۆی تر ناكرێ لە باسێكی كورتدا ڕۆڵی ڕاستەقینەی ئافرەتی كورد لە مێژوودا بكێشرێت.


بۆ بەدەستهێنانی بەڵگەمێژوووییەكان لەسەر ئەم بابەتە ناچار دەبین پەنا بەرینە بەر ئەو ناوانەی كە مێژوو بۆی تۆماركردووین.


ئەو سەرچاوە مێژووییانە، بە شانازییەوە باسی پێگەی هەندێ ئافرەتی ناوداری كۆمەڵگای كوردی خێڵەكی و فیوداڵیی كورد دەكەن، كە مێژوویان زیاتر پەیوەندیی بە دەسەڵاتەوە هەیە.


* باس لەوە دەكرێ كە ( نفرتیتی ) لە كوردستانەوە براوە بۆ میسر، كە جوانییەكەی بێ هاوتابووە دەنگی داوەتەوە لەو سەردەمەدا.


* گوایە باخچەی هەڵواسراوی بابل و باشووری میزۆپۆتامیا، لەبەر چاوی كاڵی كچێكی چیای كوردستان دروستكراوە، كە ژنی ئیمپراتۆر بووە تەنها بەدیمەنی چیا و قەڵا دڵی كراوەتەوە.


* ماهشەرەف خانمی كوردستانی، کە بە مەستوورە خانم ناوی دەركردووە بە وتەی ڕۆژهەڵاتناسی ڕووسی، كە ناوی ( چاسیلێیڤا)یه‌ دەڵی؛ مەستوورەخانم شوێنێكی تایبەتی هەیە لە ئەردەڵان، جگە لە دیوانی شیعر بیست هەزار بەیتە شعری لە چاپدراوە. هەر ئەم ڕۆژهەڵات ناسە، سەبارەت بە مەستوورەخانم دەڵێ؛ بۆ تێگەیشن لە هاوسەنگیی هێزەكان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی كوردستان، زانیارییەكانی مه‌ستوورەخانم زۆر گرنگە.


* خانزادی میری سۆران، كە فەرمانڕەوای میرنشینی سۆران بووە، ئەمیرزادەیە وەك ئەمیرەی سۆران ناوی دەركرد. خاوەن ڕۆشنبیر و زانیارییەكی باش بووە كە ئەم میرنشینە لەسەردەمی ئەم خانمەدا زۆر گەشە و پێشكەوتنی بە خۆیەوە بینیبوو.


(مێجە رسون )، لە پەرتووكی موزەكەراتەكەیدا، باسی عادیلەخانم دەكات و دەڵی؛ ئافرەتێكی بێ هاوتا و تێگەیشتوو خاوەن كەسایەتییەكی بە هێز بوو، كاتێك مێجەرسون بە ناوی بازرگانێكی فارسەوە دەچێتە هەڵەبجە و لە نزیكەوە عادلەخانم دەناسێ، وێنەیەكی دڵگیری دەكێشێ كە فەرمانڕەوایی دەڤەری شارەزوری كردووە، دادگایەكی خۆی هەبووە و زیندانی دروستكردبوو پیاوخراپانی سزا دەدا.
 


(ئیدمۆندز)، كە یەكێ كە لە نوێنەرە چالاكەكانی دەسەڵاتی كۆڵونیاڵی بەریتانی بووە لە كوردستان، لەو سەردەمەدا دوای مێجەرسۆن بە 10 ساڵ دەچێتە لای عادلە خانم، كە بە هەمان شێوە باسی عادلە خانم دەكات و دەڵی عادلە خانم سەركردایەتی گەورەترین هۆزی كوردی كردووە كە هۆزی جاف بوون لە دوای جەنگی جیهانی یەكەم دەسەڵاتی ئەوەندە مەزن بووە، بە شا ژنی شارەزوور ناو دەبرا.


(ئیدمۆندز)، بە هەمان شێوە باس لە ( حەپسەخانی نەقیب ) دەكات، بە ئافرەتێكی زیرەك و سەرگەورەی ئافرەتانی شاری سلێمانی دەناسرێ، دەڵی؛ ئافرەتێكی دڵ نەرمی ڕەوشت بەرزی زمان شیرن بووە، لە ساڵی 1930 نامەیەكی بو كۆمەڵەی گەڵان نارد، داوای مافەنەتەوایەتییەكانی كوردی كردووە، تەنانەت ماڵەكەی خۆی كردووه‌تە قوتابخانە، بۆ ئەوەی خەڵكی فێری خوێندەواری بكات و یارمەتیی كۆماری مهابادی داوە لەو سەردەمەدا.



* بەپێی زانیارییە مێژووییەكان، یەكەم رێكخراوی ئافرەتانی كورد لە ئەستەمبول دامەزرا لە ساڵی 1919 كە ئافرەتێك بە ناوی ( ئەنجوم خانم ) سەرپەرشتیی دەكرد كە هەوڵ و ئامانجەكانیان بۆ پێشخستنی كورد وە خەباتی دەكرد لە پێناوی مافە ڕەواكانی ئافرەتی كورد كە لەو سەردەمەدا كاری ڕێكخراویی دەكرد، كە شتێكی سەرنج ڕاكێشە بۆ ئێمە لەم سەردەمەدا كە ڕێكخراو زۆر بوەوە كار و چالاكی ئەو ڕێكخراوەی كە ئەنجوم خانم سەرپەرشتی ده‌كرد لە گوڤاری ( ژینی ) ئەو سەردەمەدا ڕەنگی دابووەوە



* ڕەوشەن بەدرخان جێگەیەكی تایبەتی هەیە لە مێژووی ئافرەتی كوردا، ئەم ئافرەتە یەكەم ئافرەت بووە كە بەشداریی كۆنفرانسی ( دژی كۆڵونیالێزم)ی کرد، كە لە وڵاتی یۆنان گیرا. ڕەوشه‌ن بەدرخان لە بواری نووسین و وەرگێڕاندا ڕۆڵێكی كاریگەری هەبووە


* ناكرێ باس لە ئافرەتی كورد بكەین وە باسی ( لیلی قاسم ) نەكەین کە بە دەستی بەعس لە سیدارە درا و بوو بە سیمبولی ئافرەتی شۆڕشگێڕی كورد.
بە هەزاره‌ها ئافرەتی كورد بە شدار یان لە خەباتی گەلەكەیان كردووە لە دژی داگیركەران سەدان هەزار كچ و منداڵی كورد بوونەتە قوربانیی سیاسەتەكانی جینوساید پاكتاوكردنی نەژادی بە هەزارانیش لە سێدارەدراون دەستدرێژییان كراوەتەسەر، بوونەتە قوربانی كە ئافرەتانی یەزیدی كە بە دەستی چەتەكانی داعش نموونەی زیندووی ئەم سەردەمەن .
 


هەر بۆیە ناتوانین لە چەند دێڕیكدا تیشك بخەینە سەر مێژووی ئافرەتی كورد، وە ئافرەت هەمیشە لە ململانێی بەردەوامدابووە لە پێناوی بەدەستهێنانی ماف و ئازادییەكانی وە ئافرەتی كورد بە درێژایی مێژوو و لەژێر كاریگەری خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی كوردا بووە، خەباتی كردووە شان بە شانی پیاو، لەهەمان كاتیشدا لەململانێدابووە بۆ بەدەستهێنانی ماف و ئازادییەكانی.

20
نیسان

ئاسایش و بەڕێوەبەری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی هۆشداریی دەدەنە کەناڵەکانی راگەیاندن و هەڕەشەی تێکشکاندنی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان دەکەن.

 

تایەر عەبدوڵڵا، بەڕێوبەری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلیمانی بە (باسنیوز)ی رایگەیاند، ھیچ کەناڵیکی ئاسمانی بۆی نییە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بەکاربهێنێت و هەر فڕۆکەیە بە بێ مۆڵەتی ئاسایش بچێتە ئاسمان، دەخرێتە خوارەوە.

 

تایەر عەبدوڵڵا ئاماژەی بەوەش کرد، کە بەکارهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بە یاسا قەدەغەکراوە و پێویستە هەر فڕۆکەیەک بەسەر ئاسمانی سلێمانیدا بفڕێت، ”مۆڵەتی ئاسایش و فڕۆکەخانەی سلێمانی هەبێت“.

 

سەرچاوەیەک لە ئاسایشی فڕۆکەخانەی سلێمانی، کە نەویست ناوی بڵاو بکرێتەوە، بە (باسنیوز)ی راگەیاند، کە بڕیاریان بۆ هاتووە ”رێگە نەدەین بە هیچ فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان و هەر فڕۆکەیەک لە ئاسمان ببینین، بیخەینە خوارەوە“، کە کەناڵەکانی راگەیاندن بۆ تۆمارکردنی گرتەی ڤیدیۆیی ئاسمانی بەکاری دەهێنن

20
نیسان

تەرزە جاف

پێم سەیرە کە هەندێک نا، بەڵکو زۆربەی بەناو ڕۆشنبیر و نووسەرەکان لە نووسینەکانیاندا هێرش دەکەنە سەر نوێنەرانی کورد لە بەغدا، وەک ئەوەی ئەم نوێنەرانە بۆ خۆشی خۆیان لەوێ بن ! ئەوە نوێنەرانی کورد نین کە بەغدا بەجێناهێڵن، ئەوانە بە باش و خراپیانەوە لە لایەن میللەتەوە و لەڕێگای حزبەکانیانەوە هەڵبژێردراون. ئەگەر هەڵەیەک هەبێت لە مانەوەی ئەوان ئەوە دەبێت سەرکردایەتی حزبەکان لە کوردستانەوە چارەسەری بکەن بەوەی کە دەنگیان یەک بخەن و نوێنەرانی کورد لە بەغدا بکشێننەوە و لەم دۆخەی ئێستای کوردستاندا سوود لە تواناکانیان وەربگرن . تازە عێراق قەت لەمە وێرانتر نابێت و هەبوونی کورد لەوە ناچێت هیچ سوودێکی نە بۆ کورد هەبێت و نە کوردیش دەتوانێت ببێتە پایەیەک، تا عێراق لە کەوتن و پارچەپارچەبوون بپارێزیت . عێراقێک کە هەموو وڵاتانی دراوسێ خواخوایانە بتوانێت جارێکیتر خۆی بگرێتەوە و زۆر وڵاتانی تریش و، تەنانەت ئەمریکاش، هەندێک جار پاڵپشتیان لێکردووە کە بە یەکگرتوویی بمێنێتەوە, کەچی ناتوانێت و خۆشبەختانە هێزی ئەوەی نەماوە لەسەر قاچی خۆی ڕابوەستێت، ئەم عێراقەی کە هەرچەند دەکا پینەپەڕۆ ناکرێت.


ئیتر کاتی ئەوە هاتووە کە کورد نەبێتە گۆچان بۆ بە پێوە ڕاگرتنی ئەم وڵاتەی کە لە سەد ساڵی پێشوودا لە نەهامەتی و خوێنڕژان زیاتر هیچی نەبووە بۆ کورد، ئێستاش کە خۆی لە دۆخێكی خراپدایە ئیتر هیچ داهاتوویەکی بۆ کورد تێدا نییە و جگە لەمەش بەم دواییە خەریکە شۆفێنیە عەرەبەکان لە ناو هۆڵی پەرلەماندا بە ئاشکرا هێرش دەکەنە سەر نوێنەرە کوردەکان، ئەمە هیچ دوور نییە لە قسەی زبرەوە زۆر بە خێرایی ببێتە ڕەفتاری دڕندە و مەترسی بۆ سەر ژیانیان. ئەوەی بەرانبەر ڤیان دەخیلیش کرا بەڵگەیە بۆ ئەو قسانەم، دەبوایە لە دوای ئەو هەڵویست و قسە ناشرینەی کە بەرانبەری کرا وەک کچە کوردێکی ئێزدی ئیتر کورد بە یەکدەنگی لە بەغدا بکشێتەوە و چاوەڕێ نەکات بزانێت لەوە خراپتر چیە! ئاخر عەقڵیەتێک جورئەت بکات لە ناو پەرلەماندا بەو زمانە بەرانبەر مرۆڤێکی تر بدوێت، کە نوێنەری میللەتێکە، چاوەڕێی کرداری زۆر ترسناک و توندوتیژانەتری لێدەکرێت! ئەوەش کەم نییە کە ئەم نوێنەرانە لە کاتی ڕوودانی شەر یان پشێوی لە بەغدا مەترسی هەیە لەسەر ژیانیان، چونکە بۆ عەرەبە شۆفینیەکان لە خوێنی کورد هەرزانتر نییە و نامەردیان لێ دەوەشێتەوە، ئەمەشیان دیسان دەکەوێتەوە ئەستۆی سەرکردایەتی سیاسی کورد.

20
نیسان

لیزا فه‌له‌كه‌دین كاكه‌یی

هه‌رچه‌نده‌ ساڵی 2015 و 2014 بووه‌ به‌ ڕابردوو، به‌ڵام تا ئێستاش كاریگه‌ریی رووداوه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌ك و په‌یتاپه‌یتاكانی ئه‌و دوو ساڵه‌ له‌ هزره‌كاندا به‌ تازه‌یی ماونه‌ته‌وه‌. چیرۆكه‌كانی داعش، شاڵاوی به ‌لێزمه‌ی په‌نابه‌رانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بۆ ئه‌ورووپا، توركیا و كوردانی رۆژئاوا، قه‌یرانی ئابووریی سه‌رتاسه‌ری دروست بوو له‌ دابه‌زینی نرخی نه‌وت. جگه‌ له‌ روودا و پێشهاته‌ سیاسییه‌‌ نێوخۆییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان كه‌ دوو به‌رابه‌ر قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌كه‌ی سه‌ختتر كردووه‌ته‌وه‌ به‌ تایبه‌تی دوایی بڕینی بودجه‌ی هه‌رێم له‌لایه‌ن حكوومه‌تی به‌غداوه‌. 
ئه‌وه‌ی ده‌مه‌وێت له‌م بابه‌ته‌دا تیشكی بخه‌مه‌ سه‌ر، ڕۆڵ و پێگه‌ی ژماره‌یه‌ك له‌ ئافره‌تی سه‌ركرده‌ و ئافره‌تی سه‌رباز و ئافره‌تی قوربانییه‌، كه‌وا به‌ هه‌ڵوێسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان و بڕیاره‌ ستراتیژییه‌كانیان به‌وپه‌ڕی بوێرییه‌وه‌ له‌ ئاستی نێوده‌وڵه‌تیدا جاربه‌جار بوون به‌ دایكی ساڵ و له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ بوون به‌ فریادڕه‌سی هه‌زاران مرۆڤی بێتاوان له‌ رووداوه‌كانی ساڵی 2015 و 2014 دا. ده‌توانم بڵێم ئافره‌تان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهانه‌وه‌ و له‌ چه‌ندین بواری جیاوازدا توانیان به‌ باشترین شێوه‌ توانا و سه‌ركه‌وتنه‌كانیان له‌و دوو ساڵه‌دا بسه‌لمێنن. ئه‌وه‌تا ئافره‌تێك به‌رامبه‌ر به‌ پیاوان بۆ پۆستی سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌مریكا له‌ جه‌نگی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردندایه‌.
 


1_ به‌رخودانی ئافره‌تانی كۆبانێ. له‌ پێناو پاراستنی خاكی نیشتیمان به‌رامبه‌ر به‌ ترسناكترین گرووپی تیرۆریستی به‌ درێژایی ساڵی 2014 تاوه‌كو سه‌ره‌تای ساڵی 2015 شانبه‌شانی پیاوان بوون به‌ جه‌نگاوه‌ر، له‌ كۆتاییدا و له‌ كانوونی دووه‌می ساڵی 2015 بوون به‌ براوه‌ی جه‌نگی رووناكی و تاریكی و چیرۆكه‌كه‌یان له لیستی ئه‌فسانه‌كانی جیهاندا هاته‌ تۆمار كردن.


2_ دایكه‌ مێركل پاڵپشتیكردن له‌ مافی په‌نابه‌ران و خه‌مخۆرییه‌كه‌ی بۆ ملیۆنها په‌نابه‌ر كه‌ به‌هۆی ناسه‌قامگیری ئه‌منی و سیاسی ناوچه‌كانیانه‌وه‌ په‌نایان بۆ وڵاتانی ئه‌ورووپا بردبوو، نازناوی دایكی به‌خشی به‌ (ئه‌نجێلا میركل) راوێژكاری ئه‌ڵمانیا. مێركل به‌ته‌نهایی به‌رامبه‌ر ته‌واوی ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ی ئه‌ورووپی وه‌ستایه‌وه‌ و باوه‌شی بۆ په‌نابه‌ران واڵاكرد، به‌مه‌ش میهره‌بانی و بوێرییه‌كه‌ی كردی به‌‌ دایكی په‌نابه‌ران.


3_ مه‌لاله‌ بوو به‌ ده‌نگی كچانی پاكستان. تا ئێستا گه‌نجترین كه‌س كه‌ خه‌ڵاتی نۆبڵی بردووه‌ته‌وه‌، (مه‌لاله‌ یوسفزای)ه‌ كه‌ كچێكی پاكستانییه ‌و براوه‌ی هاوبه‌شی خه‌ڵاتی نۆبڵی ئاشتی بۆ ساڵی 2014 بووه‌. مه‌لاله‌ پاڵه‌وانی چیرۆكێكی تیراژیدیایه‌ كه‌ رۆژانه‌ هێزه‌كانی تالیبان بۆ كچان و ژنانی ناوچه‌كه‌ چیرۆكی خه‌مناك و تۆقێنه‌ر ده‌نووسنه‌وه‌. مه‌لاله‌ له‌كاتی بردنه‌وه‌ی خه‌ڵاته‌كه‌دا ته‌مه‌نی ته‌نیا 17 ساڵان بوو.
 


4_ ئه‌و كچه‌ ئێزیدییه‌ كورده‌ی جیهانی هێنایه‌ گریان. (نادیه‌ موراد)ی ته‌مه‌ن 21 ساڵ بۆ گه‌یاندنی قیژه‌ و هاواری كچان و ژنانی ئێزیدی ده‌ستی داعش و سه‌لماندنی كرده‌وه‌ دڕنده‌یی و نا مرۆڤایه‌تییه‌كانی داعش باسی به‌سه‌رهاته‌ سه‌خته‌كانی بۆ جیهان ده‌كات. له‌ ئێستدا نادیه‌ بووه‌ به‌ سومبولی پاكیزه‌یی و نازناوی سومبولی شه‌ره‌فی پێ به‌خشراوه‌. هه‌روا له‌م خاڵه‌دا ناكرێت هاوار و فرمێسكه‌كانی (ڤیان ده‌خیل) په‌رله‌مانتاری كورد له‌ په‌رله‌مانی عێراق له‌بیر بكرێت، كاتێك كۆشكی سپی هێنایه‌ ده‌نگ به‌رامبه‌ر ئه‌و زوڵمه‌ی داعش كه‌ ده‌رحه‌ق كورده‌ ئێزیدییه‌كانی شه‌نگال ئه‌نجامی دابوو.


5_ پاڵپشتی ژماره‌یه‌ك له‌ كه‌سایه‌تی و سه‌ركرده‌ی دیاری ئافره‌تی جیهانی بۆ پێشمه‌رگه‌ و سه‌ربه‌خۆیی كوردستان. له‌وانه‌ش (ئوزولا فۆن دێر لایه‌ن) وه‌زیری به‌رگری ئه‌ڵمانیا كه‌وا بۆ هاوكاری كردنی پێشمه‌رگه‌ و پڕچه‌ككردنیان له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستاندا به‌رده‌وام له‌ هێڵی په‌یوه‌ندیدار بوو. هه‌روه‌ها هه‌ڵوێسته‌ بوێره‌كانی (ئێلیت شاكید) وه‌زیری دادی ئیسرائیل هه‌مبه‌ر به‌ پرسی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان. كه‌وا به‌شێوه‌یه‌كی راشكاوانا پشتیوانی له‌ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی كوردی ده‌كات.


ئه‌مه‌ ته‌نها چه‌ند نموونه‌یه‌كی زیندوون له‌ سه‌دان نموونه‌ی دیكه‌ی هاوشێوه‌ كه‌ كۆتوبه‌ندگه‌لێكی زۆریان تێك شكاند كه‌ چه‌ندیین سه‌ده‌یه‌ گیری ده‌ستوپێی ئافره‌تان ببوونه‌وه‌. كه‌واته‌ ئیتر ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌سه‌ر چووه‌ كه‌ ئینكاری بكرێت له‌ توانا و هێز و ئیراده‌ی ئافره‌ت، ئه‌و توانیی ببێت به‌ سه‌ركرده‌ی فریادڕه‌س، دایكی ملیۆنها كه‌س، باڵیۆزی شه‌ره‌ف. ئه‌و رزگاری بوو له‌ وشه‌ی ناتوانێت و لاوازه‌، ئیتر خه‌ون نییه‌ و ره‌نگه‌ له‌ داهاتوو ئافره‌تان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان مێژوو و ده‌سكه‌وتی زۆر مه‌زنتر تۆماربكه‌ن. گرنگ ئه‌وه‌یه ترسه‌كان بشكێنرێن و‌ بڕوابه‌خۆبوون و ئیراده‌ ببێته‌ دوو خه‌سڵه‌تی سه‌ره‌كی له‌ ناخی هه‌ر ئافره‌تێكدا كه‌ ئامانجێكی هه‌یه‌ و هه‌وڵ ده‌دات ببێت به‌ سه‌ركرده‌یه‌كی سه‌ركه‌وتوو له‌ بواره‌كه‌ی خۆیدا. هه‌میشه‌ ئه‌وه‌مان له‌بیر بێت كه‌ ماف نادرێت به‌ڵكو وه‌رده‌گیرێت.هه‌موو رۆژێكمان 8 مارس بێت.

19
نیسان

 

                             كاكەمین نەجار  

ئەو كۆبوونەوە بەپەلەیەی پەرلەمانی كوردستان و خوێندنەوەی یەكەم بۆ پرۆژە یاسایەكی وا گرنگ و چارەنوس ساز زۆر ماناو لێكدانەوی جیاواز هەڵدەگرێ . كە وا دەخوازێ مرۆڤ وورد تر لە دیمەنەكانی پشت ئەم ڕووداوە بەپەلەیە و بێ گۆێدانە سازانی سیاسی بڕوانێ . ئەوەی لە پەرلەمانی كوردستان ڕوویدا ڕووداوێكی هەر وا ئاسایی نەبوو تا بێ دەنگی لێ بكرێت چونكە ئەوەی بینیمان بە هیچ جۆرێك لە كۆبوونەوەی  ئاسایی پەرلەمان نەدەچوو  . لە بەر ئەوەی چوار لایەنە سیاسیەكە لە رێگای سەرۆكی پەرلەمانەوە پرۆژەیەكی بە پەلەیان ئامادە كردبوو تا لە دەرفەتێكدا خوێندنەوەی یەكەمی بۆ بكرێت  . ئەوەی بەلای زۆربەی خەڵكی كوردستان و لایەنە سیاسیەكانیش جێگای تێڕامان و گومانە ئەوەیە بۆ پەرلەمانی كوردستان بێ هیچ بۆنەیەكی نیشتیمانی و نەتەوەیی كونسلی ووڵاتان بانگهێشتی پەرلەمان دەكات بە تایبەتیش كونسڵی ئیران . لە چ كۆبوونەوەیەكی ئاسایی پەرلەمان نوێنەری ووڵاتان ئامادە بووە جگە لە كۆبونەوە نا ئاساییەكان ئەویش لە كاتی پێویست . مەهانەی ئەم بانگهێشت كردنەیان بۆ ئەوە دەگەڕێننەوە كە گوایە ترسیان لە پارتی هەبووە نە خوازە كارێكی نە خواستراو ڕووبدات . دەبێ ئەوانەی وا بیر دەكەنەوە لەوە تێبگەن پارتی خۆی بە خاوەنی تەواوی دەسكەوتەكانی كوردستان دەزانێ وە پەرلەمان هێلی سورە بە لای پارتی و هەرگیز سازش لە سەر مافی خەڵكی كوردستان ناكات بە تایبەت ئەگەر چەند لایەن و گروپێكی جیاواز بیانەوێت لە پەرلەمانی كوردستان پرۆژە بڕیارێك دەربكەن كە ماف لە هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان دەسەنێتەوە . ئەوانەی پێیان وابوو پارتی ئەمە قەبوڵ ناكات كە پرۆژە بڕیارێك لە پەرلەمان دەربچێ بەبێ هاوبەشی پارتی ئەی هەر ئەوانە بیریان لەوە نەكردۆتەوە چۆن دەتوانن پرۆژە بڕیارێك بە زۆرینە تێپەر بكەن و بە سەر پارتی دا بیسەپێنن یا ئەمە هەر یاری كردنە بە هەست و سۆزی خەڵكی كوردستان و لە ئێستاوە خۆ ئامادەكردنە بۆ هەڵبژاردن . دەبێ ئەم چوار  لایەنە سیاسیە وەڵامی ڕوونی خەڵكی كوردستان بدەنەوە ئەمە چ پرۆژە یاسایەكە بەبێ رەزامەندی پارتی لە پەرلەمان دەربچێ و بخرێتە واری جێبەجێكردنەوە . چونكە هەموو پۆستە باڵاكانی هەرێمی كوردستان و بەغدا بە سازانی نیشتیمانی دابەشكراون وە پارتی زۆرترین قوربانی داوە لە پێناوی ئەم سازانە نیشتیمانییە . ئەگینا خەڵكی كوردستان باش دەزانێ‌ ئەم چوار لایەنە سیاسیە ژمارەی كورسیەكانیان و دەنگەكانیان هێندە نەبوو تا ئەم پۆستە باڵایانە وەربگرن . بەڵام هەمیشە پارتی لە پێناوی پاراستنی یەكریزی نیشتمانی و بە دەست هێنانی دەسكەوتی زیاتر بۆ گەلەكەمان قوربانی بە دەنگی دەنگدەرەكانی خۆی داوە . ئەگەر پرۆژە یاسای ئەم چوار لایەنە سیاسیە بۆ ئەوەیە سەرۆك لە نێو پەرلەمان هەڵبژێردرێت تا ئەم مافە لە خەڵكی كوردستان بسەننەوە . ئەوە ترسە لە پێگەی جەماوەری خۆیان بە دیوێكی تردا زەوتكردنی مافی خەڵكە لە دیاری كردنی سەرۆكی ووڵاتەكەی خۆی . هەر ئەم لایەنە سیاسیانە بوون داوایان دەكرد سندوقەكانی دەنگدان بكرێنە سەنگی مەحەك ئێمە دەلێین فەرموون ئەوە گەڕانەوە بۆ ڕای گەل  با هەڵبژاردن  بكرێتە  پێوەری سەرەكی دەنگی جەماوەر نەوەك حزبەكان ببن بە نوێنەری هەموو خەڵكی كوردستان . وە تا هەڵبژاردنێكی تەندروست دەكرێت و خەڵكی كوردستان راستەوخۆ بڕیار دەدات كێ سەرۆكی هەرێمی كوردستانە ئەوا بێگومان سەرۆك مسعود بارزانی تاكە هەڵبژێردراوی یاسایی و شەرعی خەڵكی كوردستانە هیچ هێز و لایەنێكی سیاسی ناتوانێ ئەم مافە لە خەڵك بەسنێتەوە . وە ئەوانەی پێیان وایە دەتوانن گەلە كۆمەكی لە پارتی بكەن هێشتا لە سەنگ و پێگەی جەماوەری پارتی تێنەگەیشتوون پارتی ڕووبارێك خوێنی بە خشیوە بۆ بەدەست هێنانی ئەم دەسكەوتانە . نرخی دەسكەوتەكانی خەڵكی كوردستان و خوێنی شەهیدان هێندە ئاسان نییە تا چەند گروپ و لایەنێكی سیاسی بە ئارەزووی خۆیان بڕیار بدەن بڕیار لای خەڵكە نەوەك كەسانی تر . وە  تا گەیشتن بە كەناری ئارام و سەربەخۆیی هەمیشەیی پارتی ئامادەی قوربانی دانی زیاترە                                                     

18
نیسان

سولحی مجید    

 

سەرەتای درووست بوونی بزووتنەوەی گۆڕان بە ئاشوب و درووستكردنی كێشە و تێكدانی ناوماڵی كوردستانیان دەستی پێكرد . هەر لە سەرەتاەوە ئەم بزووتنەوەیە لە ژێر ناوی گۆڕانكاری لە سیسەتەمی حكوم و باشتركردنی ژیان و گوزەرانی خەڵك هاتە مەیدان و بەم ناوە توانی سۆزی بە شێكی خەڵكی كوردستان بۆ خۆی رابكێشێت و لەم رێگایەوە ژمارەیەك كورسی پەرلەمانی بەدەستبێنێت . ئەو رۆژنەی بزووتنەوەی گۆڕان بە ناوی ئۆپۆزسیۆن كاری دەكرد هەموو پیلانە شەرانگێزی و نانەوەی فیتنە و ئاشوبەكانیان لە بیری خەڵی كوردستان ماون . كە لە پەرلەمانی كوردستان هەر پرۆژە یاسایەك لە گەڵ ئامانج و سیاسەتی ئەوان ناكۆك بوایە هەرگیز رێگەیان بە تێپەڕاندنی نەدەدا گەر لە خزمەتی گشتی كۆمەڵگاش بووایە . هەر لە سەرەتاوە هاتن ووتیان یان هەمووی بۆ ئێمە یان تێكدان و لە باربردنی خەونی سەدان ساڵەی گەلی كوردستان كە پەرلەمان و حكەمەتی كوردستانە . رروداوەكانی 17 شوبات و رۆژانی دواتر زۆر نهێنی پشتی پەیامە شاراوەكەی بزووتنەوەی گۆڕانی بۆ خەڵكی كوردستان ئاشكرا كرد كە ئەم بزووتنەوەیە ئامانجیان ڕوون و ئاشكرایە لە نانەوەی پشێوی و نا ئارامی و دروستكردنی دڵە ڕاوكێ . لە ڕووداوە نەخوازراوەكانی 17 ی شوبات و رۆژانی دواتر چەندین گەنج و لای كوردستان لە ژێر پەیامی توندی ئەم بزووتنەوەیە بوونە قوربانی و گیانیان لە دەستدا كە ئەویش تەنیا گەمەیەكی سیاسی فاشیزمانەی ئەم بزووتنەوەیە بوو بۆ درووستكردنی وێنایەكی ناشیرنی حكومەت و دەسەڵادارانی هەرێمی كوردستان لای خەڵك . دوای هەموو ئەو ڕووداوانە هاتن لە ژێر پەیامێكی جیاوازتر لە پێشوو ووتیان بەرەو دەسەڵات و چوار ساڵی ئارامی بەڵام چ ئارامیەك ئەو ئارمیەی ئێستا دەیبینین كە چۆن كوردستان وخەڵكی كوردستانیان دووچاری گرفتێكی گەورەی سیاسی و نیشتیمانی كردوە كە نە بە سازان نە بە كۆبوونەوە بە هیچ رازی نین تەنیا ئامانجیان درووستكردنی پشێوی و نانەوەی دوو بەرەكی و لێكترازانە  ئەمە یەكێكە لەو پەیامانەی كە بزووتنەوەی گۆڕان لە سەری دامەزراوە . هەنگاوە ئەرێنی و دەست پێشخەرییەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان ڕوونن كە هەر لە سەرەتای درووستكردنی كابینەی هەشتەم چۆن پێشوازی لە بەشداری بزووتنەوەی گۆڕان كرد لە حكومەت و زۆر داواكاری گەورەتر لە قەبارەی خۆیانی پێبەخشی لە پێناوی یەكریزی نیشتمانی و پاراستنی ناوماڵی كوردستانیان . هەموو ئەو نەرمی نواندنەی پارتی لە پێناوی مانەوەی یەك گوتاری و یەكریزی گەلی كوردستان بوو هەر بۆیە زۆر ترین داواكاری تەواوی حزبەكان لە بەشداری كابینەی هەشتم جێ بەجێكرا بە ئامانجی هەموومان بەشداربین لە درووستكردنی حكومەتێكی بەهێزی نیشتیمانی كە ڕەنگدانەوەی تەواوی پێكهاتە جیاوازەكان و دەنگ و رەنگی حزبەكانی كوردستان بێت . وەلێ هەر زوو سەرانی بزووتنەوەی گۆڕان لە پەیامی بەیەكەوە كاركردن و خزمەت كردنی خەڵكی كوردستان پاشگەزبوونەوە جارێكی تر گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر بە مەبەستی سەپاندنی داوا و داخوازییەكانی خۆیان . ئەوەی بە چاوی ویژدانەوە لە مێژووی درووست بوونی ئەم بزووتنەوەیە بڕوانێ باش لە ئامانج و مەبەستەكانی تێدەگات كە بزووتنەوەی گۆڕان هێندەی لە سەر كێشە لاوەكیەكان كار دەكات بۆ گەورە كردنیان هێندە بە ئامانجی چارەسەر و لێكگەیشتن كارناكات . باشترین نمونەش ئەم پێداگیریەی لە سەر پرسی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان و سەپاندنی رای تایبەتی خۆیان و رەتكردنەوەی پرۆژە و بەرنامەی حزبە كوردستانییەكان و كەسایەتی و نیشتیمان پەروەران ئەوە دەر دەخات كە ئەوان تەنیا پرۆژە و بەرنامەی خۆیان دەبینین . لەم قەیرانە درووستكراوەی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان زۆر لایەن و كەسایەتی و هەتا ووڵاتانی زلهێزی دونیا هاتونەتە سەر خەت بۆ چارەسەركردن تەنیا ئەوان ڕای پێچەوانەیان هەیە و دەبێ هەرچی ئەوان ووتیان ئەوە جێبەجێ بكرێ . ئەم گەمە سیاسیەی ئەم بزووتنەوەی بە ناو گۆڕانە دەیكات نموونەیەكی كەم وێنەیە لە دونیای سیاسەت و پێكەوە كاركردن

17
نیسان

 

ساڵح محەمەد تەیرۆ

كریارا بەدناڤێن ئەنفالا یان كارەساتا ئەنفالا ئێك بویە ژ كریارێن جینوسایدكرنا گەلێ كوردستانێ كو ژلایێ رژێما بەعسا گۆر بگۆرڤە و ب سەركردایەتیا سەرۆكێ بەرێ یێ عیراقێ سەدام حوسێن دویماهیا هەیڤا نیسانا ساڵا 1988 ێ ل دژی كوردستانیان كو هنگی وان دگوتنێ باكورێ عیراقێ و نوكە ژی هەرێما كوردستانێ یە ئەنجام دایین و ل وێ باوەریێ بون كو مللەتەكێ نەهێلن بناڤ كورد و وەلاتەك بناڤێ كوردستان، هەلبەت ئەڤ كریارێن بەدناڤێن ئەنفالا ب سەرپەرشتیا تاوانبار حەسەن عەلی مەجید كو بەرپرسێ نڤیسینگەها باكۆر بو یا حزبا بەعسا عەرەبی یا سوشیالیست و ب سەرپەرشتیا وەزیری بەرگریێ وی سەردەمی یێ عیراقی و ب هەڤكاری دگەل فەوجێن سڤك و سوپایی بەرگری مللی بویە، بێگومان ئەڤ كریارێن جینوسایدكرنا گەلێ كوردستانێ لژێر ئایەتەكا قورئانا پیرۆز بۆ كو ئەو ژی (ئەنفال ) ل سورەتا (8)و ئایەتا (11)یا قورئانا پیرۆز كو ب واتەیا غەنیمە و دەسكەفتی دنێڤبەرا موسلمان و بێ باوەران ل شەرێ بەدرێ و ل سالا هەشتێ كوچی هاتیە خارێ، رژێما بەعس وەها هزركری یە و بۆ دەولەتێن زلهێزێن وی سەردەمی ئاشكرا بكەن كو كورد مەترسی یەكا مەزنن لسەر ودیسان نیشا دەولەتێن بناڤ ئیسلام بدەن كورد موسلمان نینە و یێن شەرێ نەتەوەیەكێ دكەن باوەری ب ئایینێ ئیسلامێ نینە، بهەرحال ئەڤ كریارێن بەدناڤێن ئەنفالا ب هەشت قویناغاندا دەرباز بۆ كو قویناغێ ئێكێ ل دەڤەرا سلێمانیێ و ب تایبەت ل سەرگەلو وبەرگەلو و ل رۆژا 23/2/1988 تا 19 /5/1988 و دویماهی قویناغا هەشتێ ژی ل 25/8 ل هەمان ساڵ وتا 6/9/1988 كو دڤان قویناغێن ئەنفالاندا و سەرەرای بێ سەروشوینكرنا 182 هەزار هاولاتیێن بێگونەه و وێرانكرن و سوتنا زێدەتر ل 4500 گوندان ب هەمی مزگەفت ودێر و پرسگەهێن خۆڤە و ب كارئینانا جورەها چەكێن كومەلكوژی كو دنێڤ یاسایێن نێڤ دەولەتی و رێكخراوێن مافێن مرۆڤی ب هەمی رەنگەكێ دقەدەغەنە و نابیت ب هیچ رەنگەكێ ل دژی مرۆڤان بهێتە بكارئینان. ئەڤ تاوانا كومكوژی و جینوسایدكرنێ كو جهێ داخێ یە ل وی سەردەمی هیچ دەولەتەكا ب ناڤ ئیسلام و دەولەتێن زلهێز و بەرگریكار ل مافێن مرۆڤی نەك دهانا ڤی مللەتی نەهات بەلكۆ بەیاننامەیەكا نەرازیبوونێ ژی هاتە دەرئێخستن. هەروەتوف چەندین خێزانێن وان هاولاتیێن ئەوێن رژێما بەعس دگوتنێ دبەر لیبورینا گشتی كەفتین هاتنە ڤەگوهاستن بۆ قەلعا و پاش بۆ كومەلگەهێن زورەملی ل بەحركە و جێژنیكان و بەرحیشتر و كومەلگەهێن دەڤەرا سلێمانیێ. 
دڤان رۆژاندا مللەتێ كورد وكوردستانی یێن دڤان بیرەوەریێن پرَی كارەساتدا دژیت كو ئەڤە 28 ساڵ بسەر كریارێن بەدناڤێن ئەنفالا دەرباز دبن كو ژبلی زیانێن مەزن گەهاندنە مللەتی كورد و دهەمان دەم دا زیانێن جڤاكی و ئابوری كو هەتا نوكە كاریگەریا خوە لسەر تاكێ كوردستانی هەیە. 
لێ یا من مەبەست لڤی بابەتی ئەوە ئەرێ تا چەند سەركردایەتیا سیاسی یا كوردی ب هەمی لایەنێن خۆ یێن سیاسیڤە پەندو عیبرەت لڤان كارەساتێن بسەر مللەتێ مەدا هاتین وەرگرتینە ؟ ئەرێ ئەڤ كریارێن بەدناڤێن ئەنفالا بوینە وانەیەك كو مفایی لێ وەربگرن و دەستێ خو بێخنە دناڤ دەستێن هەڤ كو جارەكادی ئەڤ كارەساتە بسەرێ مللەتێ مە نەهێنەڤە ؟ چونكە مە بڤێت یان نەڤێت ئەڤرۆ دەستهەلاتا حوكمرانیا ل عیراقا فیدرال هەمان هزرا شوفینی هەیە لێ لژێر پەردەیەكا دی وهەردەمێ دەلیڤەك دن بۆ بهێت دێ بێژین هزار رەحمەت ل كفن دز بن، ژبەركو ئەڤان دوو گریێن مەزن بەرامبەر مە هەنە یا ئێكێ نەتەوی و یا دوویێ تائیفی یە، لەوما سەركردایەتیا سیاسی یا كوردستانی پتر هەمی دەمەكی دداخاز كرینە بۆ رێكخستنا ناڤمالا كوردی و خودان ئێك هەلویستا نەتەوی ونیشتیمانی بن و دویر لبەرژەوەندیا بەرتەسكا حزبایەتی و پالپشتیا پرۆژێ نەتەوی ونیشتیمانی یێ سەروك مەسعود بارزانی بكەین و خودان ئیرادەیەكا بهێزبین تاكو ئەم هەمی بهەڤرا زاڵ ببین لسەر پیلانێن دوژمن و داگیركەرێن كوردستانێ و گەشتیا ڤی مللەتێ ژارو پەریشان بگەهیتە قویناغا دویماهیێ كو ئەو ژی دەولەتبونا كوردستانێ یە، بڤێ هەلكەفتا پرَ خەم وكوڤان سەرێ رێزو تەقدیرێ دچەمینین بۆ گیانێ پاقژێن شەهیدێن ئەنفالكری و شەهیدێن بەرگری كرن ل یاسا و شەرعیەتی ئەوێن ب دەستێن تیروریستێن داعش هاتینە شەهیدكرن و تەڤایا شەهیدێن رزگاریخوازیا كوردستانێ و سەركاروانێ شەهیدان بارزانیێ نەمر. 

17
نیسان

 

 

شێركۆ حەبیب 
لەو سەردەمەی
دەوڵەتی عێراق راگەیاندراوە، ئەو پانتیاییە جوگرافییە بوو بە دەوڵەت، لە سەرەتای سەدەی نۆزدەی رابردوو، لە ئاكامی دابەشبوونی ناوچەكە بۆ مەرام و بەرژەوەندی زلهێزەكانی ئەوكات، دەوڵەتێك دوور لە خواستی پێكهاتەی میللەتانی ناوچەكە پێكهێنرا، تەنانەت پێكهاتەی ئەم دەوڵەتە لە زۆر رووەوە جیاواز بوون، تا رادەیەك پێكەوەژیان بابەتێكی ئاسان و ئاسایی نەبوو هەر لەسەرەتای دامەزراندنی ئەو عێراقە، بە تایبەتی بۆ گەلی كورد، كە كوردستان بە هیچ شێوەیەك بەشێك نەبووە لە نەخشەی جوگرافیای ئەو وڵاتانەی كوردستانیان بەسەر دابەشكراوە.  هەر لەسەرەتای دروستبوونی دەوڵەتی عێراقی عەرەبی و لكاندنی كوردستان بەو وڵاتەوە، دووچاری كاری دژایەتی نەتەوەیی و فەرامۆشكردن و ئاوەداننەكردنەوە هاتووە، هەروەها سەرجەم رژێمەكانی ئەو دەوڵەتە بە شێوەیەكی رەگەزپەرستی دوژمنایەتی گەلی كوردیان كردووە. هەڵبەتە ئەم دژایەتی كردنەی كوردستان دەگەڕێتەوە بۆ هزری شۆڤێنی نەتەوەپەرستەكانی عەرەب كە جلەوی دەسەڵاتیان لە عێراق لە دەستدابووە و لەهەوڵی سەپاندنی دەسەڵاتی تاكڕەویدا بوون. بێگومان ئەم كێشانەی ئەمڕۆش لە ئاردایە، كێشەی چارەسەرنەكراوەی لە مێژینەیە و لە ئاكامی سیاسەتی چەوت و شۆڤێنی دەسەڵاتدارانی عێراقە، كە لە ئاكامدا كوردستانیان قوربانی زۆریان داوە، تا رادەیەك ساتەوەختانێك نەیارانی میللەتی كورد لە هەوڵی خاپوور كردن و سڕینەوەی كوردستان بوون. ئەمڕۆش مەحاڵە بە شێوازێكی ئاسان ئەو گرفت و كێشانە چارەسەر بەكرێن كە ساڵەهای ساڵە لە لایەن دەسەڵاتدارانی عێراق فەرامۆش كراوە، تەنانەت لە دوای رزگاركردنی عێراقیش لە ساڵی2003  ئەو هزر و بۆچوونانە لەلایەن سیاسەتمەداران و دەسەڵاتدارانی عێراق گۆڕانگاری بەخۆوە نەدیوە، بەڵكو بەهەمان روانگە، بەڵام بە دیدێكی دیكە هەڵسوكەوتیان لەگەڵ دۆزی كورد كرد، هەروەك بڕینی بودجە و مووچەی پێشمەركە و جێبەجێ نەكردنی بڕگەو مادەكانی دەستووری عێراقی كە لە ساڵی 2005ـەوە زۆرینەی عێراقییان دەنگیان بۆ دا، بەتایبەتی مادەی 140ی ئەو دەستوورە. كورد چ دوای رزگاركردنی عێراق یا پێش ئەو كاتە، هەردەم لە هەوڵی چارەسەركردنی گرفتەكان بووە بە شێوازێكی ئاشتیانە، كە ئەمەش لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراق بە هەند وەرنەگیراوە. بەتایبەتی لە دوای رووخانی رژێمی سەددامی گۆڕبەگۆڕ و رزگاركردنی عێراق كە ئەمە لە حزب و لایەنە عێراقییەكان چاوەڕوان نەدەكرا، كە ساڵەهای ساڵ كوردستان باوەشی بۆ واڵا كردبوون و لە ئامێزی خۆی گرتبوون، لەگەڵ ئەوەشدا سەركردایەتی سیاسی كورد تاكەلایەن بوو كە لە هەوڵی یەك پارچەیی خاكی عێراق و بونیادنانی دەوڵەتێكی دیموكراتی فرەیی و پێكەوەژیان لە نێوان پێكهاتەكانی بوو، دوور لە ئەجندای بیانی و لە هەوڵی ئەوەی دەوڵەتی عێراق دەوڵەتی سەرجەم پێكهاتەكانی بێت، تەنانەت ئەمڕۆشی لەگەڵدا بێت كورد هەر هەمان بۆچوونی هەیە كە عێراق بۆ سەرجەم پێكهاتەكانی بێت بەو شێوازەی لە دەستووردا هاتووەو بێ جیاوازی نەتەوەیی و ئاینیی و مەزهەبی، بەڵام گرفتەكە لێرەدا ئەوەیە دەسەڵاتدارانی بەغدا كە دوور لە خواستی پێكهاتەكانی عێراق و دەستوور مامەڵە دەكەن، بەبێ گوێدان بە هاوبەشی دەسەڵات و بڕیار و داهات، ئەم گرفتانە مەحاڵە چارەسەر بكرێت تا ئەو ساتەی دەسەڵاتدارانی عێراق پابەندی دەستوور نەبن، كە ئەویش خاڵی یەكڕیزی و لێك نزیككردنەوەی بۆچوون و چارەسەری گرفتەكان دەكات. كورد هەمیشە ئاشتیخواز بووە و هەوڵی تەبایی و پێكەوەژیان ئامانجی بووە، سەرەڕای ئەو زوڵم و نەهامتیەی بەسەری هاتووە، تەنانەت تا ئەمڕۆش كورد هەمان بۆچوون پیادە دەكات و سەردانی چەندین جاری شاندی باڵای حكومەتی هەرێم بۆ بەغدا بەسەرۆكایەتی رێزدار نێچیرڤان بارزانی ئەو راستییە دەخاتە روو، بەڵام لەگەڵ ئەوەی كورد لە هەوڵی بەردەوامە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان لەگەڵ بەغدا بە شێوازێكی سەردەمیانە و بابەتیانە، بەڵام دەسەڵاتدارانی بەغدا تا وەكو ئیستا ئەو هزر و بۆچوونەی هەیانە بەرامبەر گەلانی غەیرە عەرەب نەیانتوانیوە خۆیانی لێ رزگار بكەن، جا چ لە رووی نەتەوەیی بێت یا مەزهەبی و ئاینی بێت، كە ئەمەش هۆكارێك بوو، بۆ سەرهەڵدانی گروپی تیرۆریستی داعش و كۆنترۆڵكردنی شاری مووسڵ لە لایەن ئەو گروپە تیرۆریستیە.  لە لایەكی دیكەوە تا ئێستا سەركردایەتی سیاسی كوردستان بڕیارێكی یەكلاكەرەوەی سەبارەت بە پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا نەداوە، بەڵكو بە پێچەوانەوە كورد بوونەتە هۆكارێك بۆ بەهێزكردنی دەسەڵاتی تاكڕەوی بەغدا، لێرەدا پێویستە سەركردایەتی سیاسی كوردستان بە راشكاوی بڕیارێكی بوێرانەوە و یەكلاكەرەوە بدات، یا ئەوەتا لەگەڵ بەغدایەكی دەستووری و رێزگرتن لە مافەكانی گەلان و پێكهاتەكانی تر و هاوبەشی دەسەڵات و بڕیار، یا ئەوەتا پێویست بەوە ناكات لە بەغدا ئێمە هیچ پۆستێكمان هەبێ یا بەشداری بكەین لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، بێگومان ئەمەش دەبێتە سەرەتایەك بۆ بوونی كیانێكی سەربەخۆی كوردستان، و بۆ جیهان ئەوە روون دەبێتەوە كە كورد لە هەوڵی عێراقێكی فیدراڵ و دیموكراسیدا بوو، بەڵام هزری و بیری نەتەوەپەرستی و ئاینی و كاریگەری دەرەكی بوونە هۆكاری نەرەخساندنی ئەو دەوڵەتەی كورد هەوڵی بۆ دا.  بێگومان ئەم هەنگاوەش پێویستی بە رێكخستنی نێو ماڵی كوردستانیان هەیە، كە ئێستا لەبەر هەر هۆكارێك بێت ناتەبایی و لێكترازان بەدی دەكرێت و دوژمنانی گەلەكەمان ئەم دەرفەتەیان قۆستۆتەوە، بۆیە پێویستە ئەم كێشە ناوخۆیانە نەبنە بەربەستێك بۆ یەكلایی كردنەوەی هەڵوێست لەگەڵ بەغدا و دەبێ سەرجەم هەوڵەكان و پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا لە بەرژەوەندی كوردستان بێت، جا مانەوە لەگەڵ عێراق یا كیانێكی سەربەخۆ. پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا پێویستە لە چوارچێوەی یەكهەڵوێستی و یەكدەنگی و یەكبڕیار بێت، نەك لە بەرژەوەندی حزبایەتی ئەم لایەن و ئەو لایەن بێت بۆ بەرژەوەندیەكی

پەڕەى 3 لەکۆى 3 پەڕەدا