YJ Dailynews - шаблон joomla Книги
16
کانونی یەکەم

نێچیرڤان بارزانی: ده‌ستمان به‌ دوو جۆر ریفۆرم كردوو و سەرکەوتوو دەبین

Written by 
Published in هه‌واڵ

 (نێچیرڤان بارزانی) سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ كۆنفرانسی سه‌ربه‌خۆییی كوردستان له‌ زانكۆی ئه‌مەریكایی كوردستان-دهۆك رایگه‌یاند، ره‌وشی ئابووری هه‌رێمی كوردستان هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی  به‌ربه‌ستێكی گه‌وره‌یه‌، ده‌رفه‌تێكیشه‌‌  بۆ ئه‌وه‌ی به‌ خۆماندا بچینه‌وه‌ و چاكسازی بكه‌ین و دەستیشمان بە دوو جۆر ریفۆرم کردووە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە 15-16-2016 بە بەشداریی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان، مەسروور بارزانی سەرۆكی ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی كوردستان و ژمارەیەك لە وەزیر و پەرلەمانتارانی كوردستان و نوێنەرانی وڵاتانی بیانی و پسپۆڕ و كەسایەتیانی ئەكادیمی ناوخۆ و بیانی و مامۆستایانی زانكۆ، كۆنفڕانسی سه‌ربه‌خۆیی، رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ و ده‌رفه‌ت كە لە لایەن زانكۆی ئەمەریكی كوردستانەوە لە شاری دهۆك ڕێكخرا بوو، دەستی بە كارەكانی كرد.

لە پانێلی دوای نیوەڕۆی كۆنفڕانسەكەدا نێچیرڤان بارزانی سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان بەشداریكرد و سەرەتا سوپاسی بەڕێز مەسروور بارزانی كرد بۆ دامەزراندنی زانكۆی ئەمەریكی كوردستان لە دهۆك و بە كارێكی زۆر گرنگی بۆ پارێزگای دهۆك و هەموو كوردستان وەسف كرد و سوپاسی سەرۆكی زانكۆكەشی كرد بۆ داوەتكردنی بۆ كۆنفڕانسەكە، هەروەها ناونیشانی كۆفڕانسەكە (سەربەخۆیی، ڕووبەڕووبوونەوە و دەرفەت)ی بە تایتلێكی زۆر گرنگ قبووڵ كرد و ئەم دەستپێشخەریەی زانكۆی ئەمەریكی لە دهۆك بە دەستپێكێكی باش بۆ هەموو لایەك ناساند چونكە خەڵكی كورستان لە هەموو جێگایەك چاوەڕێی ئەم پرسەیە و وەك سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان ئەم هەنگاوەی بەرز نرخاند.

چی پێویست بێت بۆ گەلەكەمان دەیكەین

سەبارەت بە ڕەوشی ئابووریی هەرێمی كوردستان دوای ساڵی 2004، سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان گوتی: "ئەو كات ڕەوشی ئابووری لە هەرێمی كوردستان بە شێوەیەكی نانۆرماڵ پێشوەچوو، ئەو سەبەبانەی ئێستاش بوونەتە هۆكاری خراپبوونی ڕەوشی ئابووری هەرێمی كوردستان، چەند هۆكارێكن، لەوانە مەسەی شەڕی داعش، هاتنی ملیۆنێك و هشتسەد هەزار ئاوارە و پەنابەری دەستی تیرۆر بۆ هەرێمی كوردستان، پرسی نەوت و هەرە كاریگەر و گرنگیش بڕینی بەشە دبودجەی هەرێمی كوردستان لەلایەن بەغداوە لە ساڵی 2014ەوە بوو. ئەوان لەو كاتەدا بە بەهانەی ناردن و فرۆشتنی نەوت بۆ دەرەوەی وڵات بەشە بودجەی هەرێمیان بڕی، بەڵام ئەمە ڕاست نەبوو و ئێمە ئەو كات دەستمان بە ناردنە دەرەوی نەوت نەكردبوو، ئەوان بڕیاری خۆیان دابوو كە بودجە ببڕن. هۆكارێكی دیكەش ئەوەبوو كە ئێمەش هەڵەمان هەبوو وەك زیادبوونی كارمەندان و مووچەخۆرانی حكوومەت و ژمارەی پێشمەرگە. ئەم قەیرانی ئابوورییە بۆ ئێمە تەحەدایەكی گەرورەیە، بەڵام دەرفەتێكی باشیشە بۆئەوەی بەخۆماندا بچینەوە و هەڵەكانمان ببینین و هەوڵ بدەین چارەسەریان بكەین. پێویستە ئێمە سیاسەتێك دابڕێژین كە وا بیر بكەینەوە ئێمە نەوت و گازمان نییە و بە شێوەیەكی كرداریش حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەستی بەم هەنگاوە كردووە. هەروەها دەستمان بە ژمارەیەك ریفۆرم كردووە كە لەناو حكوومەتی هەرێمی كوردستاندا ئەنجام بدەین تاكو بگەینە ئەو ئامانجە و ئەمەش تەحەدایەكی ئاسان نییە، بەڵام وەك ئێمە دەیبینین، چی پێویست بێت بۆ گەلەكەمان دەیكەین و باوەڕیشم وایە ئێمە ئەو قەیرانە تێدەپەڕێنین، هەرچەند تێپەڕاندنیشی ئاسان نابێت، بەڵام ئامادەییمان هەیە تێیپەڕێنێن".

بڕینی بودجه‌ و مووچه‌ لە دەستووردا نییه‌، بەڵكو لە عەقڵیەتیاندایە

سەبارەت بە دەستووریبوون یان نەبوونی ئەم هەنگاوانەی بەغدا لە بڕینی بەشە بودجەی هەرێمی كوردستانیش، نێچیرڤان بارزانی گوتی: "ئەم هەنگاوانە لە دەستووردا نین، بەڵكو لە عەقڵیەتیاندایە، كێشەی گەورە ئەو عەقلیەتەیە كە لەلایەن بەغداوە پەیڕەو دەكرێت و دەیانەوێت هەموو شتەكان لە مەركەزەوە ئیدارە بدرێن. كاتێك بودجەیان بڕی لە كۆبوونەوەدا پرسیارم لێیان كرد و گوتم ئایا بۆچی بەشە بودجەی ئێمەتان بڕی؟ لە وەڵامدا گوتیان ئەمە فەرمانی سەرۆك وەزیران و فەرماندەی هێزە چەكدارەكانی عێراقە، ئەم عەقلیەتە زۆر ترسناكە. وەك كورد هەموو شتێكمان كرد بۆئەوەی عێراق ببێتە عێراق، ساڵی 2004 ئێمە گەڕاینەوە بەغدا بە یەك هیوا و ئومێد بۆ ئایندەی عێراق و هەرێمی كوردستان، بەڵام دوای 12 ساڵ پرسیار لەخۆمان دەكەین ئایا ئێمە لە كوێین؟ ئێمە چیمان كرد؟. هەم سەرۆك بارزانی و هەم سەرۆك تاڵەبانی هەرچی لە دەستیان هات بۆ عێراق كردیان و پێشمەرگەی خۆمان نارد بۆ دابینكردنی ئاسایشی بەغدا، ئەو وتەیەی مایكل دۆتا لێرە باسیكرد، ئەوەیە كە فیدرالیی لە كۆمەڵگەیەكدا كە دیموكراسی تێیدا لە ئاستێكی باش نەبێت، مومكین نییە جێبەجێ بكرێت و دیموكراتیش لە كۆمەڵگەدا شتێكی ئاسان نییە لەلایەن بەغداوە قبوڵ بكرێت، بەڵكو كەلتوورە و مەسەلەكەش عەقڵیەتە".

 

خەرجیی ئاوارە و پەنابەران ساڵانە ملیارێك و چوارسەد ملیۆن دۆلاره‌ 
دەربارەی ئەو ئاوارە و پەنابەرانەی دەستی تیرۆر كە ڕوویان لە هەرێمی كوردستان كردووە و هاوكارینەكردنیان لەلایەن كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ، بەڕێزیان ڕوونی كردەوە: "هەروەك لە سەرتاوە باسم كرد، ئێمە لە هەرێمی كوردستان ئێستا یەك ملیۆن و هشتسەد هەزار ئاوارە و پەنابەرمان هەیە و دوای دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی موسڵیش زیاتر لە شەست هەزار ئاوارە ڕوویان لە هەرێمی كوردستان كردووە و ئەوانی دیكەش چوونەتە دەڤەرەكانی دیكەی عێراق. لە هەمان كاتدا هەزار و سەد كیلۆمەتر سنوورمان لەگەڵ داعش هەیە كە دڕندەترین گروپی تیرۆریستی یە لە جیهاندا و ئەو بەرگرییەی پێشمەرگەش دەیكات تەنیا بۆ كورد و كوردستان نییە، بەڵكو بۆ هەموو مرۆڤایەتییە. وەك كورد ئێمە خۆمان یەكلا كردۆتەوە و لەو بەرەیەداین كە لە دژی تیرۆر و تیرۆریستانە و تا ئێستاش بە ڕوونی بووینەتە كارەكتەرێكی سەرەكی بۆ بەرگریكرن لە مرۆڤایەتی لە جیهان. جێگەی خۆیەتی هەموو ئەو شەهیدانە بەبیر بێنینەوە و سەری ڕێز و نەوازشیان بۆ دابنوێنین و سڵاو و ڕێز بۆ هەموو ئەو پێشمەرگە قارەمانانە بنێرین ئەوانەی ئێستا ئێمە دەپارێزن و بە گیان و خوێنی خۆیان وا دەكەن ئێمە ئەمڕۆ لێرە دەرفەتمان هەبێت بە ئاسانی ئەو كۆنفڕانسانە ئەنجام بدەین. خەرجیی ئاوارە و پەنابەران ساڵانە بە ملیارەك و چوارسەد ملیۆن دۆلار لەسەر حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەكەوێت و پرسیاریش ئەوەیە كە ئایا تا ئیستا كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی چی دەكات؟ ئێمە كێشەیەكی سەرەكیمان هەیە ئەویش ئەوەیە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ هەرێمی كوردستان ناكات بە بەهانەی ئەوەی كوردستان وڵاتێكی جیاواز نییە و بەغداش وەك پێویست ئەم بابەتە بە گرینگییەوە وەرناگرێت. لە هەموو جیهان كاتێك بابەتی ئاوارە و پەنابەران دێتە پێش، پێویستە حكوومەتی ناوەندی ئەو وڵاتانە بەرپرسیاریەتی هەڵگرێت، بەڵام بەداخەوە وەك پێویست حكوومەتی ناوەندی بەغدا خۆی لەم پرسە نەكردۆتە خاوەن و ئەمەش بارگرانییەكی زۆری بۆ هەرێمی كوردستان دروست كردووە. بەهۆی هاتنی ئاوارە و پەنابەران، ڕێژەی دانیشتوانی هەرێمی كوردستان نزیكەی بیست و نۆ لەسەد زیادی كردووە و پێویستە خزمەتگوزارییەكانی ئاو، كارەبا، تەندروستی و ئاسایش و ئەوانی دیكەش بێ بەرامبەر بێت بۆیان كە بارگرانییەكی زۆری بۆ هەرێمی كوردستان دروست كردووە و تا ئێستاش وەك پێویست كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەو بارەیەوە هاوكاریی هەرێمی كوردستانی نەكردووە. ئەمە ڕاستیەكە كە ئێستا هەیە و بۆ زۆر شت كە پێویست ناكات و لازم نییە، نەتەوە یەكگرتووەكان لۆمەی هەرێمی كوردستان دەكات و بۆ شتی دیكەش هیچ تەقدیرێك نییە، ئەمە ڕاستییەكەیە".

دوو جۆرە ڕیفۆرممان هەیە

لە وەڵامی پرسیارێكدا دەربارەی هەنگاوەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بۆ بنەبڕكردنی گەندەڵی و سەرپێچییەكان و چاكسازیكردن لە بوارە جیاوازەكاندا، ئاشكرای كرد: "ئێمە دوو جۆرە ڕیفۆرممان هەیە، ئێستا وەزارەتی پلاندانانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بانكی نێودەوڵەتی خەریكی ریفۆرمێكن لە هەشت سێكتەری سەرەكی لە هەرێمی كوردستاندا و ئەم پرۆگرامە زۆر بەباشی بەرێوە دەچێت. ئێمە تەنیا لایەنێكین داوای ئەو ریفۆرمانەمان لە بانكی نێودەوڵەتی كردووە هاوكاریمان بكەن، بێی ئەوی داوای هیچ پارەیەك بكەین چونكە لە جیهاندا كاتێك چاكسازی ئەنجام دەدرێن، لەگەڵیاندا داوای پارەش لەو لایەنە دەكەن كە هاوكاری ریفۆرمیان لێ دەكرێت، ئێمە تەنیا حكوومەت و گەلێكین بێ ئەوەی داوای هیچ شتێك بكەین، ئێمە خۆمان داوامان كردووە هاوكاریمان بكەن لەو ڕیفۆرمانەدا و لەمبارەیەشەوە هەنگاوی باشمان ناوە، بەڵام لە هەمان كاتدا ئەمە شتێك نییە بە شەو و ڕۆژێك ئەنجامەكانی دەركەوێت و پرۆسەیەكە بەردەوام دەبێت و كاتی پێویستە. لە پرسی سێكتەری داراییدا ریفۆرمێكی تەواومان كردووە و لایەنێكی نێودەوڵەتی هاوكاریی هەرێمی كوردستان دەكات لەم هەنگاوانەیدا. وەكو تریش وەزارەتەكانی پلاندانان و دارایی و نووسینگەی بەڕێز جێگری سەرۆك وەزیران پێكەوە كار لەسەر پرسە سەرەكییەكانی ریفۆرم دەكەن. پرسی پشتگیریكردنی سووتەمەنی بارێكی زۆر گرانی بۆ حكوومەتی هەرێم دروستكردووە و بوارەكانی دیكەش یفۆرمیان تێدا ئەنجام دەدرێت، بەڵام ئەنجامی ئەو ریفۆرمانە ئەوە نییە بە شەو و رۆژێك دەركەوێت و كاتی پێویستە و بە بڕوای ئێمە، ئێمە لەسەر ڕێگەیەكی ڕاست بۆ جێبەجێكردنی ئەو ڕیفۆرمانە دەڕۆین".

 

لە بەرەی خۆمانین

لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بەو بەرە سیاسیانەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست بوون وەك بەرەی شیعی و سوننی و شوێنی كوردستان لەو دوو بەرەیەدا، سه‌رۆكوه‌زیران گوتی: "ئێمە لە هیچ بەرەیەك نین و نە لە بەرەی شیعە و نە لە بەرەی سوننەكانین، بەڵكو لە بەرەی خۆمانین و بەرژوەندیی ئێمە وەك گەرلی كورد چی بخوازێت، لەو بەرەیەدا دەبین. هەرێمی كوردستان ماوەی چەند ساڵێكە وەك ئەكتەرێكی سەرەكی لە ناوچەكەدا بۆ دەوروبەر و دەرەوە و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، خۆی سەلماندووە. ڕاستە ئێمە ئەندام نین لە نەتەوە یەكگرتووەكاندا و ئاڵاكەمان لەوێ بەرز نەكراوەتەوە، بەڵام لەسەر ئەرزی واقع گەلی كورد سەلماندوویەتی كە فاكتەرێكە بۆ ئارامیی ناوچەكە بە شێوەیەكی گشتی و هەروەها سەلماندوویەتی كە لایەنێكن دەتوانرێت وڵاتانی جیهان و دەورووبەر باوەڕی پێ بكەن و ئیعتمادیان لەسەر بكەن، نەك ئەكتەرێكن بۆ تێكدانی ئارامیی ناوچەكە، ئەمەش بۆ ئێمە شتێكی زۆر گرنگە. ساڵی 2003 كاتێك گەڕاینەوە بەغدا نەك بەو مانایەی ئێمە سەربەخۆین و ئەندامین لە نەتەوە یەكگرتووەكاندا، بەڵام هەموو شتێكمان هەبوو، گەڕاینەوە بۆ بەغدا كە عێراقێكی نوێیە و دەستپێكردنێكی نوێیە، ئەمڕۆ كوردستان و هەرێمی كوردستان و پێگەی جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە شێوەیەكی گشتی گەر سەیری بكەین لە جیهاندا، دەریدەخات كە ئێمە یاریكەری سەرەكین لە ناوچەكەدا و جێگەی ڕێزین و بۆ هەموو لایەنەكان سەلماندوومانە كە لە شەڕی دژی تیرۆردا لە سەنگەری پێشەوەین، بۆ ئارامیی ناوچەكەش هەر لە سەنگەری پێشەوەین و لە دیموكراسیەتیش هەرچەند كێشەمان هەیە، بەڵام دڵنیاین كە لەسەر ڕێگەیەكی ڕاست دەڕۆین. ئەو تابلۆیە جوانەی پێكەوەژیانەی لە هەرێمی كوردستان هەیە، پێویستە بۆ ئێمە هەموو شتێك بێت و كوردستان بەوەوە جوانە و هەموو نەتەوە و ئایین و ئاینزاكان لە كوردستان بەیەكەوە دەژین. من پرسیارێك دەكەم، كاتێك سەدام حوسێن گوندەكانی كوردستانی وێرانكرد، پرسیاری ئەوەی نەكرد كام گوند هی كرستیان و كامیان هی موسڵمانەكانە و كەنیسە و مزگەوتەكانی بەیەكەوە وێرانكرد، نەتەوەكانی دیكەش وەك ئێمە بەرامبەریان كرا، واتە ئێمە لەم وڵاتەدا هەموومان یەك شتمان هەیە و ئەم وڵاتە نەك تەنیا هی كوردە، پێویستە بزانین ئەو كرستیانانەی لە كوردستان دەژین، ڕەگ و ڕیشەیەكی زۆر قوڵیان لەم وڵاتەدا هەیە و ئەو شتەی كە شانازی پێوە دەكەین ئەوەیە كە ئێمە پێكەوە دەژین و پێویستە ئەم پێكەوەژیانە بەردەوام بێت. جێگەی شانازییە كە دەبینین خوشك و برایانی ئێزدی و كرستیان و توركمان هەرێمی كوردستان بە پەناگەی خۆیان دەزانن، كوردستان بەوەوە جوانە و تا ئەمە بەردەوام بێت، ئەم وڵاتە دەمینێت و ئەم گەلەش دەگاتە ئامانج".

 

پەیوەندی و ڕێككەوتنی ئێمە لەگەڵ توركیا ئابوورییە و هیچ شتێكی نهێنی نییە

سەبارەت بە پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان لەگەڵ كۆماری توركیا لە هەموو بوارەكاندا، سەرۆكوەزیران گوتی: "پەیوەندییەكانمان لەگەڵ توركیا و وڵاتانی جیرانیش پەیوەندیی ئاسایین و زۆر باشن، پەیوەندی و ڕێككەوتنی ئێمە لەگەڵ توركیا ئابوورییە و هیچ شتێكی نهێنی نییە بشاردرێتەوە و توركیا جیرانی ئێمەیە و ڕێگەی ئێمەیە بۆ دەرەوە و لە ساڵانی ڕابردوودا هەمیشە هاوكارمان بووە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان و بەر لە دوو هەفتەش سەردانی توركیام كرد و لەگەڵ بەڕێزان سەرۆك كۆمار و سەرۆك وەزیران و وەزیری دەرەوەی توركیا دیدار و كۆبوونەوەم ئەنجام دا و هیچ شتێكم نەبینی نیشانە بێت كە ئەم سیاسەتەی توركیا بەرامبەر هەرێمی كوردستان و بە پێچەوانەشەوە گۆڕانكاری بەسەردا هاتبێت. هەر لە چوارچێوەی ئەوەدا كە ئێمە فاكتەرێكی ئارامیین لە ناوچەكەدا، هەوڵمان دا پێشكەوتن لە پەیوەندییەكانی نێوان ئەنقەرە و بەغداش دروست ببێت و تا ڕادەیەكیش دەتوانم بڵێم لەم مەسەلەیەدا سەركەوتوو بووین".

 

یەكەم وڵات گفتوگۆی سه‌ربه‌خۆیی لەگەڵ بكرێت، بەغدا ده‌بێت

لە وەڵامی پرسیارێكی دیكەدا سەبارەت بە سەربەخۆیی هەرێمی كوردستان و هەڵوێستی وڵاتانی دەوروبەر لەسەر ئەم پرسە، بەڕێزیان گوتی: "پرسی سەربەخۆیی كوردستان مافێكی ئێمەیە و مافێكی ئاسایی گەلەكەمانە. ئێمە لە ناوچەكەدا گەلێكی جیاین و زمان و كەلتوورمان لەگەڵ گەلانی ناوچەكە جیاوازە. دوو شت لەم مەسەلەیەدا زۆر گرنگن، یەك كاتێك باسی سەربەخۆیی دەكەین باسی هەرێمی كوردستانی عێراق دەكەین و كاتێكیش ئەم پرسە دەورووژێنین، مانای ئەوە نییە كێشە بۆ عێراق دروست بكەین، بەڵكو ئەم مەسەلەیە بۆ ئەوە دەورووژێنین كە چارەسەرێك هەبێت بۆئەوەی بەیانی نەوەی پاش ئێمە لە ئایندەی خۆی پشتڕاست بێت و ئەمەش بە چی چارەسەر دەبێت؟ چارەسەر ئەوەیە كە ئەمە بەشێوەیەكی جددی گفتوگۆ بكرێت و یەكەم ولاتیش كە ئەم گفتوگۆیەی لەگەڵ بكرێت، پێویستە بەغدا بێت. كاتیەتی یان كاتی نییە، بەڵی هەموو دەمێك كاتیەتی و ئێستا باشترین كاتە، ڕاست نییە كە بڵێین كاتی ئەوە نییە، ئەو فاكتەرانەی كە ئێستا هەن دەخوازێت ئێمە بچین لەگەڵ بەغدا ئەم پرسە بە جددی باس بكەین. كاتێك من چوومە بەغدا و دواتر جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستانیش سەردانی بەغدای كرد، ئێمە ئەم پرسەمان لەگەڵ بەغدا باس كردووە، ئەوانەی لە بەغدا ئەو پرسەمان لەگەڵ باسكردن، تێگەیشتنیان بۆ ئەم پرسە هەبوو و ئەوە نییە كە ئەوان گوتبێتیان نایانەوێت ئەو مەسەلەیە باس بكەن، تەنیا كاتێك بەغدا دەڵێت ئامادەین ئەم پرسە گفتوگۆ بكەین، بە بڕوای من هەنگاوێكی زۆر گرنگە. ڕاستە ئێستا ئەولەویەتی ئێمە وەك هەرێمی كوردستان، شەڕی دژی داعشە، بەڵام ئامادەكاریش دەكەین و پرسی سەربەخۆیی لە بابەتە سەرەكییەكانمان دەبێت و لەگەڵ بەغدا باسی دەكەین و بەغدا عومقی ستراتیژی ئێمەیە و هەر واش دەمێنێتەوە، بەڵام پێویستە ئەو پرسیارە لەخۆمان بكەین 12 ساڵە چیمان كردووە لەگەڵ بەغدا؟ ئەو مەسەلەیەمان لەگەڵ دەستەڵاتدارانی ئێستای بەغدا باس كردووە كە حەیدەر عەبادی لەوێیە. ئەم پرسەمان بە تێروتەسەلی لەگەڵ هاوپەیمانیی نیشتمانی باسكردووە و ئەوانیش تێگەیشتنیان بۆ پرسەكە هەیە و ئەوەی گرنگە ئەوەیە دەستی پێبكەین. پرسی سەربەخۆیی هەرێمی كوردستان بۆ دروستكردنی كێشەیەك و تێكدانی عێراق نییە، بەڵكو بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێكە، مادام ئێمە ناتوانین بەیەكەوە بژین، با ببین بە جیرانی باش لەگەڵ یەكتری و ئەمە هیچ كێشەیەكی تێدا نییە. پێویستە ئێمە شتێك بزانین، ئەو مۆدێلەی كە لە ساڵی 2003وە عێراق پێی بەڕێوەدەچێت، بەسەرچوو و موستەحیلە جارێكی دیكە بگەڕێینەوە سەر مۆدێلێكی سەرنەكەوتوو كە 12 ساڵە ئەم مۆدێلە بە سەرنەكەوتوویی جێبەجێ دەكرێت، بۆیە پێویستە دوای پرسی داعش بە شێوەیەكی جددی ئەم پرسە باس بكەین".

دەربارەی عێراقی پێش و دوای مووسڵ هەروەك لەچەند دیدارێكی ڕۆژنامەوانی دیكەدا بەڕێزیان باسی لێوە كردووە، بەڕێز سەرۆك وەزیران ئاشكرایكرد: "عێراقی پێش و دوای مووسڵ تەواو لە یەكتری جیاوازن، پێش مووسڵ سیستەمێك هەبوو لە عێراقدا و شێوەیەكی بەڕێوەبردن لە عێراق بەڕێوە دەچوو و لە ئەنجامی ئەو سیاسەتە شكستخواردووەی بەغدا پەیڕەوی دەكرد، داعش دروست بوو و ئەگەر ئەو سیاسەتە بەردەوام بێت، پێش ئێستا داعشمان بۆ دروستبوو، بێگومان لە داهاتوودا شتێكی دیكەمان بۆ دروست دەبێت، داعش ڕێكخراوێكی عێراقی یە و لەناو عێراقدا دروستبووە و برادەرانمان لە بەغدا زۆر جار ئەوە لەبیر خۆیان دەبەنەوە، داعش لە شوێنێكی دیكە نەهاتووە، لە ئەنجامی سیاسەتێكی هەڵە دروست بووە و گەر ئەم سیاسەتەش بەردەوام بیت هەروەك هیچ هەنگاوێكیش نابینین بۆ چارەسەر، باوەڕم وایە لە داهاتوودا شتی دیكەش دروست دەبێت".

هەروەها گوتی: "ئەو شتانەی ئەمڕۆ لە عێراق دروست دەبن زۆر جددین، نیشانەی زۆر ترسناكن كە لە بەغدا دەیبینین، لە جیاتی ئەوەی بێن و چارەسەرێك بۆ عێراق و خەڵكەكەی و بەشداریپێكردنی ئەوانەی لە پرۆسەی سیاسیدا نین و چارەسەری كێشەكانی لەگەڵ كورد بدۆزنەوە، خەریكی ئەوەن كە چۆن بۆسەمان بۆ دابنێنەوە جا لە پڕۆژەی بودجە و یاسای حەشدی شەعبی و ئەوانی دیكە بگرە، كە سەیری ئەمانە دەكەیت لە داهاتووی عێراق بێئومێد دەبی، بۆیە كە باسی عێراقی دوای مووسڵ دەكەین، پێویستە ئێمە دوای داعش بچینە بەغدا و ئەم پرسە لەگەڵ بەغدا چارەسەر بكەین. ئەگەر ئێمە لێكگەیشتن لەگەڵ بەغدا بكەین هیچ ئاستەنگێكمان نابێت، هەندێك خەڵك دەڵێن لایەنە كوردییەكان لەناوخۆیاندا یەك نین، یەك میللەتێكم لە جیهان بۆ بدۆزنەوە یەكڕیز بن و دواتر خەڵكانی دیكەش چوبن پێیان گوتبن فەرموون ئەمە سەربەخۆییتان، شتی وا نەبووە لە جیهاندا، هەر سیستمێك لە جیهاندا باس بكەی و بڕۆ مێژووی ئەمەریكا بخوێنەوە كاتێك سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند، هەندێك لایەن لەناوخۆی ئەمەریكا هەبوون دژی ئەمە بوون، ئەوەی ئێمەش هەمان شتە. كێشە هەر دەبن، بەڵام پێویستە ئەو كێشانە چارەسەر بكرێن، بۆیە بە بڕوای من ئەوە كێشەیەك نییە بۆ سەربەخۆیی. لەوانەیە لە لایەنی جیۆپۆلۆتیكییەوە كێشەیەك هەبێت، بەڵام باوەڕ ناكەم هیچ كێشەیەكی دیكە هەبێت".

سەبارەت بە سەردانی جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدا و بڵاوبوونەوەی دەنگۆی ڕێككەوتنی لەگەڵ بەغدا لەسەر پرسی سەربەخۆیی، بەڕێزیان گوتی: "دوای ماوەیەكی دوورودرێژ و سەردانی حەیدەر عەبادی بۆ هەرێمی كوردستان، بڕیار درا جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان سەردانی بەغدا بكات و تیایدا پرسی بەرەوپێشەوەبردنی پەیوەندییەكانی نێوان هەردوولا و چۆنییەتی هاوكاریی نێوان هەردوولا لەسەر پرسی مووسڵ باسكران و بە بڕوای من ئەو شتانەی دوای ڕێككەوتن لەگەڵ سەرۆك وەزیرانی عێراق ئەنجامماندا، كارێكی زۆر گرنگ بوو و ئێستا دوای 25 ساڵ ڕێگەمان دا سوپای عێراق بێت و لە هەرێمی كوردستانەوە ئۆپەراسیۆنەكانی ئازادكردنەوەی مووسڵ ئەنجام بدات و ئەو هاوكارییەی لەنێوان سوپای عێراق و پێشمەرگەدا هەیە، هەماهەنگی و هاوكارییەكی زۆر باشە. لە لایەنی سیاسیشەوە ڕێككەوتن كراوە ئەو كێشە هەڵواسراوانەی لەنێوان هەردوولادا هەیە چارەسەر بكرێن. شتێك زۆر باس دەكرێت كە ئایا پێشمەرگە لە هەندێك لەو شوێنانەی تێیدان پاشەكشێ دەكەن؟ حەز دەكەم ئەم پرسە بە ڕوونی باس بكەم چونكە زۆر جار شرۆڤەی زۆر هەڵە بۆ وتەكانی ئێمە و جەنابی سەرۆك دەكرێت، بەپێی ئەو ڕێككەوتنەی لەنێوان ئێمەو و ئەواندا كراوە، ئەو شوێنانەی پێش دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكانی مووسڵ پێشمەرگەی تێدا بوو دەكشێنەوە، بەڵام بە مەرجێك ئاسایشی ئەو ناوچانە پارێزراو بێت و ئەمەش مانای ئەوەیە كە ڕێككەوتنێك لە نێوان ئێمە و بەغدا هەبێت ئایا ئەو ناوچانە چۆن دەپارێزرێن و ئیدارە دەدرێن و كاتێك گەیشتینە ڕێككەوتن، ئەوكات نە پێویستە سوپای عێراق و نە پێشمەرگە لەو ناوچانەدا هەبێت، بۆ نمونە دوای ساڵی 2003 ئێمە هاوكاریی برایانی كرستیانمان كرد لە دەشتی نەینەوا و ئەوان خۆیان ئاسایشی ناوچەكانیان دەپاراست و پێشمەرگەمان نەناردە ناوچەكە و هاوكاریمان دەكرن و مووچەمان بۆ دابینكردن و هەندێك شتمان بۆ كرد و ئەوانیش ئاسایشی خۆیان پاراست لە ناوچەكەدا."

سەبارەت بە پرۆژەی هەرێمی ئۆتۆنۆمی بۆ دەشتی نەینەوا و كاریگەریی لەسەر هەرێمی كوردستان، بەرێزیان گوتی: "شتێكی گرنگ هەیە پێویستە بیزانین و ڕاست تێیبگەین، مەسیحی و ئێزدییەكان لە عێراقدا ڕووبەڕووی گەورەترین كارەسات بوونەتەوە، هەر شتێك بۆ دانی متمانە بەوان پێویست بێت لە كوردستان و عێراقدا، پێویستە بكرێت چونكە ئەو كارەساتەی بەسەری مەسیحییەكاندا هاتووە داعش نەبوون، بەڵكو لەلایەن جیرانەكانیانەوە ئەنجام درا. ئەوەی بەرامبەر ئێزدییەكان كرا، لەلایەن داعشەوە ئەنجام نەدرا، لەلایەن ئەو عەرەبانەوە ئەنجامدرا كە لەگەڵیاندا بوون، بۆیە هەر شتێكی پێویست بێت بۆ گەڕاندنەوەی متمانە بۆیان و پاراستنی ئاسایشیان، ئێمە لە هەرێمی كوردستان دوودڵ نابین و لەگەڵیدا دەبین".

سەبارەت بە دوا ڕەوشی شەنگال و داهاتووی ئەو شارە و پڕۆژەی حكوومەتی هەرێم بۆ ئەو ناوچەیە، ڕایگەیاند: "پرسی شەنگال بۆ ئێمە زۆر گرنگە، ئەوەی كە بەسەر خەڵكی ئێمە لە كوردانی ئێزدی لە شەنگال هات، شتێكی مەزن بوو، ئێستاش دوای ئەوەی جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە فەرماندەیی ئەوەی كرد شەنگال ڕزگار بكرێت و یەكێك لە ئامانجەكانی بوو و زۆریش كاری لەسەر كرد و سوپاس بۆ خوا بە سەلامەتی و باشی ئەو كارە ئەنجامدرا، حكوومەتی هەرێمی كوردستان دوو شتی بۆ پرسی شەنگال هەیە، یەكەمیان ئەوەیە كە پێویستە خەڵكی ناوچەكە خۆی بڕیار لەسەر بەڕێوەبردنی ناوچەكەیان بدەن و دووەمیش ئەو هێزانەی ئێستا دەست دەخەنە ناو شەنگال، پێویستە لەوێ نەمینێن و دەبێت ئەوە ڕوون بێت بۆ ئێمە، ئێمە بە پێویستی نازانین پەكەكە وەك هێزێك لە شنگال بمێنێتەوە و پێویستە درەبچێت و دەبێت خەڵكی ناوچەكە خۆی بڕیار لەسەر پاشەڕۆژی ناوچەكەیان بدەن. پێویستە ئەو فاكتەرانەی نائارامی لە ناوچەكەدا دروست دەكەن، نەمینێن. كاتی خۆی لە دەستپێكی كارەساتی شنگال سوپاسی پەكەكە و برایانمان لە سوریا كرد كە زۆر هاوكار بوون و هەموو جارێك ئەمە باس دەكەین، ئەو كات جوگرافیای شنگال بۆ ئێمە كێشەیەكی گەورە بوو زۆر قسە لەسەر ئەوە كرا كە ئایا ئێمە شەنگالمان جێهێشت؟ نەخێر ئێمە شەنگالمان جێنەهێشت، ئەگەر سەیری بكەی ئەو دەڤەری كە دەكەوێتە نێوان هەرێمی كوردستان تا دەگەیتە شەنگال، 70 كیلۆمەترە و لە هیچ شوێنێك لەو 70 كیلۆمەترە ئێمەی لێنەبووین و ئەوان لەناو جەزیرەیەكدا لەناو دەمی دووژمندا بوون، ئەمە كێشەیەكی گەورەی بۆ ئێمە لە ناوچەكە دروست كرد و دواتر ئێمە سوپاسی هەموو ئەوانەمان كرد كە هاوكاریی ئێمەیان كرد و برایانی ئێمە لە كوردانی سوریا زۆر هاوكاریی ئێمەیان كرد، بەڵام ئەمڕۆ بوونی پەكەكە لە شەنگال نائارامییەك لە ناوچەكەدا دروست دەكات و پێویستە پەكەكە لەوێ نەمینێت و هۆكاری ئەوەی كە شەنگال ئاوەدان نەبێتەوە، بوونی پەكەكەیە لەوێ و ئەمە ڕاستییەكەیە، یەك لە هۆكارە سەرەكییەكان بۆ نەگەڕانەوەی خەڵكەكە بۆ شەنگال و ئاوەدان نەبوونەوەی شارەكە، ئەوەیە كە خەڵكی ناوچەكە لەخۆی ئەمین نییە و پێویستە پەكەكە ئەم پرسە تێبگات و لێكگەیشتن لەسەر ئەو پرسە بكرێت و بۆ خێری خەڵكی ناوچەكە پێویستە پەكەكە لە ناوچەكە دەربچێت".

دەربارەی ڕەوشی ڕۆژئاوای كوردستانیش، بەڕێزیان دووپاتی كردەوە: "ئێمە دەستی خۆمان ناخەینە ناو كاروباری ڕۆژئاوای كوردستان، بەڵام ئەوەی كە ئێمە دەخوازین، دەمانەوێت گەلی ئێمە لە ڕۆژئاوا بگەنە مافی خۆیان لەچوارچێوەی ئەو وڵاتەی تێیدا دەژین. خاڵێكی دیكە ئەوەیە كە دەستەڵاتی ئێستا ئەو ناوچەیە بەڕێوەدەبات، تەواو دیكتاتۆریە و گەر سەیری بكەی ئەو شتەی ئەوان بەسەری گەلی كورد لەوێ دەیهێنن باوەر بكەن بەشار ئەسەد ئەو زوڵمەی لە خەڵكی ناوچەكە نەكردووە، نە دەرفەتی حزبی سیاسی دەدەن و نە دەرفەتی خەڵك دەدەن و خەڵك لە زیندان و كێشەدان، ئەوەی كە ئێمە داوایان لێ دەكەین ئەوەیە كە پێویستە ئەوان بە برایەتی دەرفەتی هەموولایەك بدەن لەوێ بەیەكەوە بژین و ناوچەكە ئیدارە بدەن و داهاتووی دیاری بكەن، ئەو دەستەڵاتەی ئێستا ئەوێ بەڕێوەدەبات تەواو دیكتاتۆری یە و دەرفەتی هیچ لایەك نادەن، هەروەها بەداخەوە بوونەتە ئەسیری سیاسەتێكی هەڵەی پەكەكە لە سووریادا و هەمووشمان دەزانین بێی پەكەكە ئەوان ناتوانن بجوڵێن و ئەوان بوونەتە ئەسیری پەكەكە و تا خۆشیان لە ئەسارەتی پەكەكە دەرنەهێنن، بێگومان هیچ داهاتوویەكیان لە سووریا نابێت. پەكەكە دەیەوێت شەرعییەتی خۆی لە ڕێگەی كوردانی ڕژئاواوە وەرگرێت، بەڵام پەكەكە ناتوانێت بەم شێوەیە شەرعیەت وەرگرێت و نەك تەنیا ناتوانێت شەرعیەت وەرگرێت، بەڵكو بووەتە هۆكارێكیش كە بە سیاسەتی هەڵەی خۆی ئەو دەستكەوتانەش لەناو بەرێت كە لەوانەیە گەلی كورد لە ڕۆژئاوا بەدەستی بهێنێت".

لە وەڵامی پرسیارێكدا دەربارەی پەیوەندییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و وڵاتانی ڕۆژئاوا دوای نەمانی داعش، بەرێز سەرۆك وەزیران گوتی: "ئەوەی گرنگە ئەوەیە وڵاتانی ڕۆژئاوا بە واقعی سەیری كوردستان بكەن و تا سیاسەتی ڕۆژئاوا و یەكێتی ئەوروپا ئەوە بێت كە عێراق یەك پارچەیە، ئەوا هیچ موستەقبەلێك نابێت چونكە سیاسەتێكی هەڵە و سەرنەكەوتووە و پێویستە لەسەر بنەمایەكی واقعی مامەڵە لەگەڵ كوردستان بكرێت. ئەو پێوەرانەی وڵاتانی ڕۆژئاوا گرنگی پێدەدەن، ئێمە لە هەرێمی كوردستان هەموویان پەیڕەو دەكەین بەتایبەتی لەم دوو ساڵەی ڕابردوودا هەر شتێك پێویست بووبێت ئەنجاممان داوە، بەڵام لەبەرامبەردا سەیری بكە ئەو هاوكارییەی بۆ ئێمە دەكرێت و سەیری هاكارییەكانیان بۆ پێشمەرگە بكە، كاتێك سەردانی ئێمە دەكەن من پێیان دەلێم ئەو هاوكارییەی دەیدەنە ئێمە وەك ئەوە وایە نانی بەیانی بدەیتە كەسێك بەڵام دیار نەبێت نانی نیوەڕۆی دەدەیتێ یان نا، چ هاوكارییەك بۆ ئێمە كراوە؟ ئەو هاوكارییەی بۆ پێشمەرگە كراوە چیە؟ لەسەر چ بنەمایەك ئەو كارە ناكەن؟ لەسەر بنەمای ئەوەی كە گوایە یەكێتی عێراق هەیە؟ ئەمە شتێكی ڕاست نییە و لە بنەمادا ئەم شتە نییە و وجودی نییە، پێویستە ڕۆئاوا سیاسەتێكی واقعیانە پەیڕەو بكات و باوەڕم وایە هێمنیش لەناوچەكە جێگیر دەبێت گەر هێمنی بخوازن. پرسیار ئەوەیە ئایا بەڕاستی ئەوان ئارامیی ناوچەكەیان دەوێت؟ ئەگەر ئارامییان دەوێت، ئەو سیاسەتەی ڕۆژئاوا و ئەمەریكا لەسەر عێراق پەیڕەوی دەكەن، سیاسەتیكی فاشلە و ئەگەر دەیانەوێت هێمنی هەبێت، پێویستە بە واقعیانە سەیری ناوچەكە بكەن و من باوەڕ ناكەم لە كورد باشتر هیچ دۆستێك و هاوپەیمانیان هەبێت. ئەو پێوەرانەی ئەوان پەیڕەوی دەكەن، ئێمەش هەمان شت پەیڕەوی دەكەین بۆیە ئێمە بووینەتە فاكتەرێكی ئەساسی لە سیاسەتی ناوچەكەدا. لەوانەیە لە سیاسەتی ئەمەریكادا هەندێك شت هەبێت، بەڵام باوەڕ ناكەم شتێك بەناوی سیاسەتی ئەمەریكا بەرامبەر بە هەرێمی كوردستان هەبێت".

دواتر ئامادەبوون چەند پرسیارێكیان لە بەڕێز سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان كرد و لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بە گفتوگۆی نێوان هەرێم و بەغدا و وڵاتانی جیهان دەربارەی كێشەی بوونی پەكەكە لە شنگال و هاوكاری حكوومەتی عێراق بۆ پەكەكە لە ناوچەكەدا، بەڕێزیان جەختی كردەوە: "ئێمە لەگەڵ بەغدا و هەموو لایەك قسەمان كردووە و بە ڕوونی باسمان كردووە كە ئەو پشتگیرییەی بەغدا لە پەكەكە لە شنگال دەیكات، سیاسەتێكی هەڵەیە و بەڵگەشمان لەسەر ئەوە هەیە و پێمان گوتوون كە ئەمە نائارامی بۆ عێراق دروست دەكات و ئەمەش لە بەروەژندیی بەغدا و هەرێمی كوردستان و خودی پەكەكەدا نییە".

لە وەڵامی پرسیارێكیشدا سەبارەت بە دەستپێكردنەوەی پرۆسەی ئاشتی لە توركیا و كاریگەرییان لە دەستپێكردنی ئەو پرۆسەیە، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی گوتی: "پێشتر جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی سەرەكی هەبوو لە دەستپێكردنی گفتوگۆ لە نێوان حكوومەتی توركیا و عەبدوڵا ئۆجەلان، بەڵام ئەو شتەی لە كۆبوونەوەم لەگەڵ سەرۆك كۆماری توركیا بینیم، باوەڕ ناكەم لە حاڵی حازردا ئەو ئامادەییە لە توركیا هەبێت بۆ كردنەوەی دیالۆگ لەگەڵ گەلی كورد".

سەبارەت بە گەڕاندنەوەی متمانە بۆ هاوڵاتیانی دەشتی نەینەوا و پرسی بەپارێزگاكردنی ئەو ناوچانە و هەماهەنگیی هەرێمی كوردستان و عێراق لەسەر ئەم ناوچەیە، بەڕێز سەرۆك وەزیران بە بابەتێكی گرنگی زانی و ڕایگەیاند: "ئێمە ئاگادارین برایانی ئێمە لەو ناوچەیە ئێستا هەست بە دوودڵییەكی زۆر دەكەن و پێیان وایە ئێمە دابەشكردنێكی سیاسی و عەسكەریمان كردووە، حەزدەكەم دڵنیابن لەوەی بەهیچ شێوەیەك ئێمە ئەو دابەشكارییەمان نەكردووە و مەسەلەكە پلانێكی سەربازی بووە كە چ لایەنێك لە چ شوێنێك ئۆپەراسیۆنێكی سەربازی ئەنجام بدات و ئەمەش مانای ئەوە نییە ئێمە بمانەوێت تەقسیمی سیاسی لەو ناوچەیە بكرێت و ئێمە هیچ كاتێك ئەو ناوچەیە لە یەكتری جیا ناكەینەوە، حەزیش دەكەم ئەو دڵنیاییە هەبێت بۆ خەڵكی خۆمان لەو ناوچەیە كە ئێمە وەكو هەرێمی كوردستان هەموو هەوڵێك دەدەین فۆرمۆلێكی زۆر ڕێكوپێك بدۆزینەوە بۆ دابینكردنی ئاسایشی ئەو ناوچەیە بەبێ ئەوەی هیچ شوێنێك لە شوێنێكی دیكە جیا بكەینەوە".

 

 

دواتر بەڕێز حەمەی حاجی مەحموود سكرتێری حزبی سۆشیالست دیموكراتی كوردستان بۆ سەر ستەیج بانگ كرا بۆ پێشكەشكردنی وتەكەی، بەر لە دەستپێكردنی وتەكەی، بەرێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان جگە لە بەخێرهێنانی، ڕۆڵی بەڕێزیانی لە شەڕی دژی تیرۆرستانی داعشدا هەر لە سەرەتاوە تا ئێستا زۆر بەرز نرخاند و ئاماژەی بەوەش دا كە كاكە حەمە لەم شەڕەدا كوڕی شەهید بوو كە ئەمەش نەك تەنیا بۆ بەرگریكرن لە كوردستان بووە، بەڵكو بۆ بەرگریكردن لە پرەنسیپەكانی مرۆڤایەتی بووە كە هەموو جیهان پێیەوە پابەندە.

Read 170 times
Rate this item
(0 votes)